Seroquel (quetiapine): indicaties, dosering en bijwerkingen

Quetiapinefumaraat: wat is dat?

Seroquel is geen antidepressivum voor gewone neerslachtigheid en ook geen slaapmiddel: in de SKP (samenvatting van de productkenmerken) (SmPC) staan alleen schizofrenie en bipolaire stoornis als indicatie, en een eenvoudige depressie zonder bipolaire achtergrond komt er niet in voor. Het is evenmin hetzelfde als Seroquel XR, de variant met verlengde afgifte, die een eigen SmPC heeft. Deze pagina gaat over de gewone filmomhulde tabletten.

De werkzame stof is quetiapine, aanwezig als quetiapinefumaraat; in het register wordt de sterkte van 300 mg uitgedrukt als 345,39 mg quetiapinefumaraat, equivalent aan 300 mg quetiapine. Quetiapine is een antipsychoticum (ATC-code N05AH04) en oefent zijn voornaamste effect uit op het centraal zenuwstelsel. Een actieve afbraakstof, norquetiapine, heeft een matige tot sterke affiniteit voor verschillende muscarinereceptoren, wat een deel van de bijwerkingen verklaart. De vergunninghouder is CHEPLAPHARM Arzneimittel GmbH in Greifswald, Duitsland. Seroquel wordt uitsluitend op voorschrift afgeleverd.

Wie de doos in handen heeft, vindt hieronder wat erop staat, hoe de dosis in de SmPC is opgebouwd en wat er aandacht verdient. De pagina is een uitleg van Pharmacie du Pont de l'Etat in Erquelinnes en vervangt het advies van arts of apotheker niet.

Wanneer dit geneesmiddel wordt voorgeschreven

Volgens de SmPC is Seroquel geïndiceerd voor:

• de behandeling van schizofrenie;
• de behandeling van bipolaire stoornis: matige tot ernstige manische episodes, ernstige depressieve episodes bij bipolaire stoornis, en de voorkoming van een terugkeer van manische of depressieve episodes bij patiënten die eerder op quetiapine reageerden.

Voor elke indicatie bestaat een ander doseringsschema; daarom is het belangrijk dat patiënten duidelijke informatie krijgen over de dosis die voor hun situatie geldt. Seroquel is niet goedgekeurd voor aan dementie gerelateerde psychose en wordt niet aanbevolen bij kinderen en adolescenten jonger dan 18 jaar, omdat er onvoldoende gegevens zijn.

Samenstelling en vorm

Seroquel 25 mg is de laagste sterkte en bevat 25 mg quetiapine. Seroquel 100 mg en Seroquel 300 mg bevatten respectievelijk 100 mg en 300 mg quetiapine. Alle tabletten zijn filmomhuld.

De kern bestaat uit povidon, calciumwaterstoffosfaatdihydraat, microkristallijne cellulose, natriumzetmeelglycollaat type A, lactosemonohydraat en magnesiumstearaat. De omhulling bevat hypromellose 2910, macrogol 400 en titaandioxide (E171); geel ijzeroxide (E172) zit in de tabletten van 25 en 100 mg, rood ijzeroxide (E172) in die van 25 mg. Omdat de tabletten lactose bevatten, gebruiken patiënten met zeldzame erfelijke galactose-intolerantie, algehele lactasedeficiëntie of glucose-galactose-malabsorptie dit geneesmiddel niet. Per tablet zit minder dan 1 mmol (23 mg) natrium in, dus het is in wezen natriumvrij.

De tabletten zitten in PVC/aluminium blisterverpakkingen, in doosjes van onder meer 20, 30 of 60 tabletten, ook als geperforeerde eenheidsblisters. De houdbaarheid is 3 jaar. Naast deze tabletten vermeldt het register Seroquel XR met verlengde afgifte; die vorm valt buiten deze pagina.

Duur van de behandeling en dosis

Het getal op de doos is de sterkte per tablet, niet de dagdosis. Seroquel kan met of zonder voedsel worden ingenomen. De SmPC beschrijft tabletten van 25, 100, 200 en 300 mg en dus geen Seroquel 50 mg; de 50 mg van de eerste dag is een dagdosis, geen tabletsterkte. Seroquel 200 mg is eveneens een sterkte: bij schizofrenie wordt de dag over twee innames verdeeld.

Schizofrenie. Tweemaal daags. De totale dagdosis is 50 mg op dag 1, 100 mg op dag 2, 200 mg op dag 3 en 300 mg op dag 4. Daarna wordt ze opgevoerd tot het gewoonlijk werkzame bereik van 300 tot 450 mg per dag. Afhankelijk van respons en verdraagbaarheid kan de dosis tussen 150 en 750 mg per dag liggen.

Manische episodes bij bipolaire stoornis. Eveneens tweemaal daags, met 100 mg op dag 1, 200 mg op dag 2, 300 mg op dag 3 en 400 mg op dag 4. Verdere aanpassing tot 800 mg per dag op dag 6 gebeurt met stappen van hoogstens 200 mg per dag. Het bereik is 200 tot 800 mg per dag, de gebruikelijke werkzame dosis 400 tot 800 mg.

Ernstige depressieve episodes bij bipolaire stoornis. Eenmaal daags voor het slapengaan: 50 mg op dag 1, 100 mg op dag 2, 200 mg op dag 3 en 300 mg op dag 4. De aanbevolen dagdosis is 300 mg. In klinische studies bracht 600 mg geen bijkomend voordeel, al kunnen individuele patiënten er baat bij hebben; doses boven 300 mg worden gestart door artsen met ervaring in de behandeling van bipolaire stoornis. Bij verdraagbaarheidsproblemen kan een verlaging tot minimaal 200 mg worden overwogen.

Terugkeer voorkomen. Wie op quetiapine reageerde, zet de behandeling voort met dezelfde dosis, binnen 300 tot 800 mg per dag verdeeld over twee innames. De laagste werkzame dosis wordt gebruikt voor de onderhoudsbehandeling.

Bijzondere groepen. Bij ouderen wordt voorzichtig gestart, met een tragere opbouw en soms een lagere dagdosis; de gemiddelde klaring van quetiapine was bij hen 30 tot 50% lager. Werkzaamheid en veiligheid zijn niet vastgesteld bij patiënten ouder dan 65 jaar met depressieve episodes bij bipolaire stoornis. Bij een gestoorde nierfunctie is geen aanpassing nodig. Bij een gekende gestoorde leverfunctie wordt gestart met 25 mg per dag, met dagelijkse stappen van 25 tot 50 mg tot een werkzame dosis. Wie wil stoppen, bouwt geleidelijk af over minstens 1 tot 2 weken, omdat abrupt staken acute ontwenningsverschijnselen kan geven.

Voorzorgen en contra-indicaties

Contra-indicaties

Seroquel mag niet worden gebruikt bij overgevoeligheid voor quetiapine of een hulpstof, en niet samen met CYP3A4-remmers zoals hiv-proteaseremmers, azol-antischimmelmiddelen, erythromycine, claritromycine en nefazodon.

Waarschuwingen

• Suïcidaliteit. Bipolaire depressie gaat gepaard met een verhoogd risico op zelfmoordgedachten en zelfverwonding, tot er een significante remissie is. Ook na abrupt stoppen kan dat risico bestaan. Bij jongvolwassenen onder 25 jaar met bipolaire depressie werden suïcidegerelateerde voorvallen vastgesteld bij 3,0% op quetiapine tegenover 0% op placebo. Patiënten en hun omgeving letten op verergering, suïcidale gedachten en ongewone gedragsveranderingen en roepen dan onmiddellijk medische hulp in.
• Kinderen en adolescenten. Verhoogde eetlust, verhoogd prolactine, braken, rhinitis, syncope, extrapiramidale symptomen, prikkelbaarheid en verhoogde bloeddruk kwamen vaker of anders voor dan bij volwassenen; schildklierveranderingen werden vastgesteld, en gegevens over groei en rijping na 26 weken ontbreken.
• Slaperigheid, duizeligheid en orthostatische hypotensie. Ze beginnen meestal in de opbouwfase en kunnen tot vallen leiden, vooral bij ouderen. Bij bipolaire depressie begon slaperigheid doorgaans binnen de eerste 3 dagen. Voorzichtigheid geldt bij hart- of vaatziekten.
• Metabool risico. Gewicht, bloedglucose en lipiden kunnen verslechteren en worden bij de start en daarna regelmatig opgevolgd. Hyperglykemie en diabetes, soms met ketoacidose of coma, werden zelden gemeld; patiënten letten op dorst, vaak plassen, veel eten en zwakte.
• Bloedbeeld. Ernstige neutropenie en agranulocytose kwamen meestal binnen enkele maanden na de start voor, zonder relatie met de dosis, en enkele gevallen liepen fataal af. Koorts, zwakte, lethargie of een zere keel worden onmiddellijk gemeld, waarna een witte bloedceltelling volgt.
• Hart. Tijdens gebruik van gewone doses werd QT-verlenging gemeld, ook bij overdosering. Extra voorzichtigheid geldt bij hart- en vaatziekten, familiale QT-verlenging, hartfalen, hypokaliëmie of hypomagnesiëmie en samen met andere neuroleptica of QT-verlengende middelen. Cardiomyopathie en myocarditis werden gemeld.
• Bewegings- en zenuwstelsel. Acathisie komt vooral in de eerste weken voor; een hogere dosis kan dan schadelijk zijn. Bij tardieve dyskinesie wordt dosisverlaging of stopzetting overwogen, ook omdat ze na het stoppen kan verergeren. Bij convulsies in de voorgeschiedenis is voorzichtigheid geboden. Het maligne neurolepticasyndroom (hyperthermie, veranderde geestestoestand, spierrigiditeit, autonome onbestendigheid, verhoogd creatinefosfokinase) vraagt stopzetting. Ook het slaapapneusyndroom werd gemeld.
• Serotoninesyndroom. Mogelijk bij combinatie met MAO-remmers, SSRI's, SNRI's of tricyclische antidepressiva; bij vermoeden wordt de dosis verlaagd of de behandeling gestopt.
• Huid. Zeer zelden werden ernstige huidreacties gemeld (Stevens-Johnson-syndroom, toxische epidermale necrolyse, AGEP, erythema multiforme, DRESS), meestal binnen 4 weken; bij tekenen ervan wordt onmiddellijk gestopt.
• Darmen en slikken. Constipatie kan tot ingewandenobstructie leiden, ook met fatale gevallen. Dysfagie werd gemeld, en pancreatitis eveneens.
• Dementie en Parkinson. Bij ouderen met dementiegerelateerde psychose was de sterfte 5,5% op quetiapine tegenover 3,2% op placebo (710 patiënten, gemiddelde leeftijd 83 jaar), en er is een bijna drievoudig risico op cerebrovasculaire bijwerkingen gezien bij sommige atypische antipsychotica. Bij ouderen met de ziekte van Parkinson is voorzichtigheid geboden.
• Anticholinerge effecten. Voorzichtigheid bij urineretentie, prostaathypertrofie, intestinale obstructie, verhoogde oogdruk en nauwehoekglaucoom.
• Overig. Veneuze trombo-embolie werd gemeld, dus risicofactoren worden nagegaan. Er werden gevallen van verkeerd gebruik en misbruik gemeld, wat voorzichtigheid vraagt bij een voorgeschiedenis van alcohol- of drugsmisbruik.

Interacties

Quetiapine werkt vooral op het centraal zenuwstelsel, dus voorzichtigheid is geboden met alcohol en andere centraal werkende middelen, en met geneesmiddelen met anticholinerge effecten. CYP3A4 breekt quetiapine voornamelijk af: ketoconazol gaf een 5- tot 8-voudige stijging van de AUC, en pompelmoessap wordt tijdens de behandeling niet aangeraden. Carbamazepine verlaagde de blootstelling tot gemiddeld 13% en fenytoïne verhoogde de klaring met circa 450%; wie een leverenzyminductor krijgt, start alleen als de voordelen opwegen tegen de risico's van het stoppen van de inductor, en elke wijziging gebeurt geleidelijk, eventueel met natriumvalproaat als niet-inductor. Thioridazine verhoogde de klaring met circa 70%. Geen significante invloed hadden imipramine, fluoxetine, risperidon, haloperidol en cimetidine, en quetiapine beïnvloedt lithium niet. Samen met lithium (en Seroquel XR) zag men in een studie bij acute manie meer extrapiramidale voorvallen, slaperigheid en gewichtstoename. Bij kinderen en adolescenten werd bij valproaat samen met quetiapine meer leukopenie en neutropenie gezien. Voorzichtigheid geldt met middelen die het elektrolytenevenwicht verstoren of het QT-interval verlengen. Quetiapine kan vals-positieve immunoassays voor methadon en tricyclische antidepressiva geven; twijfelachtige uitslagen worden bevestigd met chromatografie.

Zwangerschap, borstvoeding en rijvaardigheid

Gepubliceerde gegevens van 300 tot 1000 blootgestelde zwangerschappen wijzen niet op een verhoogd risico op misvormingen, maar een definitieve conclusie is niet mogelijk en dierstudies toonden reproductietoxiciteit. Quetiapine wordt tijdens de zwangerschap alleen gebruikt als de voordelen opwegen tegen de risico's. Pasgeborenen die in het derde trimester werden blootgesteld, lopen risico op extrapiramidale symptomen en ontwenningsverschijnselen (agitatie, hypertonie, hypotonie, tremor, slaperigheid, ademnood, voedingsstoornis) en worden nauwlettend gecontroleerd. De gegevens over de uitscheiding in de moedermelk zijn zeer beperkt en inconsistent, zodat moet worden afgewogen of de borstvoeding of de behandeling wordt gestopt. Effecten op de vruchtbaarheid bij de mens zijn niet onderzocht. Omdat quetiapine de mentale alertheid kan beïnvloeden, wordt aangeraden niet te rijden of machines te bedienen tot de eigen gevoeligheid bekend is.

Overdosering

De klachten komen voort uit een versterking van de bekende effecten: sufheid en sedatie, tachycardie, hypotensie en anticholinerge effecten. Overdosering kan leiden tot QT-verlenging, insulten, status epilepticus, rabdomyolyse, onderdrukte ademhaling, urineretentie, verwarring, delirium, agitatie, coma en overlijden. Er is geen specifiek antidotum; de behandeling is ondersteunend.

Wat u kunt ervaren

De meest gemelde bijwerkingen (bij ten minste 1 op 10 patiënten) zijn slaperigheid, duizeligheid, hoofdpijn, droge mond, ontwenningsverschijnselen bij het stoppen, verhoogde triglyceriden, verhoogd totaal cholesterol (vooral LDL), verlaagd HDL-cholesterol, gewichtstoename, een lager hemoglobine en extrapiramidale symptomen. Slaperigheid komt meestal in de eerste twee behandelingsweken voor en verdwijnt gewoonlijk bij voortzetting. De frequenties zijn die van de SmPC: zeer vaak is minstens 1 op 10, vaak 1 op 100 tot 1 op 10, soms 1 op 1.000 tot 1 op 100, zelden 1 op 10.000 tot 1 op 1.000 en zeer zelden minder dan 1 op 10.000. Voor sommige effecten (anafylactische reactie, tardieve dyskinesie, diabetes mellitus, geelzucht, angio-oedeem, Stevens-Johnson-syndroom) berust de frequentie alleen op meldingen na de markttoelating.

QT-verlenging, ventriculaire aritmie, plotseling onverklaard overlijden, hartstilstand en torsade de pointes zijn gemeld bij neuroleptica en gelden als klasse-effecten.

Het middel in goede staat houden

Bewaar Seroquel beneden 30 °C. De tabletten blijven in de blister en het doosje tot ze worden ingenomen. De houdbaarheid bedraagt 3 jaar; kijk de vervaldatum op de doos na, en bewaar de tabletten buiten het bereik en het zicht van kinderen. Ongebruikte of verlopen tabletten brengt u naar de apotheek.

Vragen die wij vaak krijgen

Waarop deze fiche steunt

De gegevens komen uit de Belgische samenvatting van de productkenmerken en de bijsluiter van Seroquel, laatst gepubliceerd op 19 december 2024 door het FAGG, en uit het register van geneesmiddelen van het FAGG.

• Seroquel: samenvatting van de productkenmerken (FAGG)
• Seroquel: bijsluiter voor de patiënt (FAGG)

Nagelezen door Pharmacie du Pont de l’État · 08/11/2026