Propranolol 40 mg: gebruik, dosering en bijwerkingen

In welke situaties Propranolol wordt gebruikt

Propranolol is de stofnaam van propranololhydrochloride, een niet-selectieve bètablokker met ATC-code C07AA05. Meerdere producten in het register bevatten deze stof; een merknaam zoals Inderal en een product onder de stofnaam wijzen naar dezelfde werkzame stof. Een van de farmacologische effecten van deze stof is een verlaging van het hartritme, en juist dat effect maakt haar nuttig bij een reeks hart- en vaataandoeningen en bij enkele verwante klachten. In het Belgische register is de referentie voor deze pagina Propranolol EG 40 mg tabletten van EG (Eurogenerics) NV, Heizel Esplanade b22, 1020 Brussel.

Propranolol is een voorschriftplichtig geneesmiddel. Het wordt dus enkel afgeleverd op voorschrift van een arts, die de indicatie, de dosis en de duur van de behandeling bepaalt. Propranolol kopen online is om die reden niet mogelijk: de Belgische regels sluiten de internetverkoop van voorschriftplichtige geneesmiddelen uit, zoals verder op deze pagina in de veelgestelde vragen wordt toegelicht.

Waarvoor de stof wordt voorgeschreven

De SmPC beschrijft de indicaties in twee groepen. Voor hart en bloedvaten gaat het om hypertensie; om onderhoudsbehandeling van angina pectoris (niet voor de onmiddellijke behandeling van een acute crisis); om vooral supraventriculaire hartaritmieën; om hypertrofische obstructieve cardiomyopathie; en om langdurige profylaxe na een acuut myocardinfarct.

Daarnaast noemt de SmPC tremor simplex wanneer de klassieke therapieën zonder resultaat blijven, palpitaties bij angst, en migraineprofylaxe bij patiënten met vier of meer aanvallen per maand. Als hulpmiddel komt de stof voor bij thyreotoxicosis en thyreotoxische crisissen en bij de tijdelijke behandeling van feochromocytoom. Tot slot staat de primaire en secundaire preventie van bloedingen in het bovenste gedeelte van het gastro-intestinaal stelsel vermeld, bij patiënten met portale hypertensie en matige tot ernstige varices ter hoogte van de slokdarm.

Uw eigen indicatie en de bijbehorende dosis staan op uw voorschrift. Bij angina pectoris is propranolol bedoeld als onderhoudsbehandeling en niet als middel voor een acute aanval.

Een voorschrift met een dagdosis van 80 mg is geen aparte sterkte: wie propranolol 80 mg kopen laat voorschrijven, krijgt daarvoor met de tabletten van 40 mg twee tabletten per inname. De tablet zelf bestaat in het register enkel in de sterkte van 40 mg.

Beschikbare vormen en sterktes

De gegevens hieronder komen uit de Belgische samenvatting van de productkenmerken van Propranolol EG. Dezelfde SmPC beschrijft ook Propranolol EG Retard 160 mg capsules met verlengde afgifte, een afzonderlijk geneesmiddel; voor deze pagina gaat het om de tablet van 40 mg.

Elke tablet bevat dus 40 mg propranololhydrochloride; wie het over propranolol 40 mg heeft, bedoelt precies deze sterkte. De kruisvormige breukgleuf maakt het mogelijk een tablet te delen, wat de SmPC gebruikt voor doseringen zoals een halve tablet van 20 mg of anderhalve tablet van 60 mg.

Voorzorgen bij gebruik

Wanneer propranolol niet mag worden gebruikt

Zoals alle niet-selectieve bètablokkers mag propranolol niet worden gebruikt:

• bij hartblok van de tweede of derde graad;
• bij een voorgeschiedenis van bronchiaal astma of bronchospasmen;
• na langdurig vasten;
• bij metabole acidose, bijvoorbeeld bij diabetes;
• bij sinusale bradycardie (hartfrequentie lager dan 45 slagen per minuut) en bij het sick sinus syndrome;
• bij onbehandelde hartinsufficiëntie, wegens het negatief inotroop effect; zodra de insufficiëntie onder controle is, kan propranolol wel worden aangewend;
• bij cardiogene shock;
• bij overgevoeligheid voor de werkzame stof of voor een van de hulpstoffen;
• bij ernstig perifeer vaatlijden;
• bij hypotensie;
• bij feochromocytoom dat niet met een alfablokker wordt behandeld;
• bij Prinzmetal-angor.

Propranolol mag evenmin worden gebruikt bij patiënten die vatbaar zijn voor hypoglykemie, namelijk na langdurig vasten of bij beperkte regelende reserves. Bronchospasmen kunnen gewoonlijk worden opgeheven met een bèta-2-mimeticum zoals salbutamol, al kunnen hoge doses nodig zijn om de door propranolol veroorzaakte blokkade teniet te doen.

Bijzondere waarschuwingen

De volgende voorzorgen gelden voor propranolol en voor andere bètablokkers:

• Hartinsufficiëntie. Propranolol mag worden gebruikt wanneer de hartinsufficiëntie onder controle is gebracht. Bij een beperkte hartreserve is oplettendheid geboden. Treedt congestieve hartinsufficiëntie op, dan kan de behandeling tijdelijk worden stopgezet.
• Perifeer vaatlijden. Ook bij minder ernstige vormen kan verergering optreden. Patiënten met het syndroom van Raynaud of een andere vorm van perifeer vaatlijden vereisen bijzondere aandacht.
• Atrioventriculair blok. Wegens het negatieve effect op de geleidingstijd is uiterste voorzichtigheid geboden bij een eerstegraads atrioventriculair blok.
• Diabetes. Bètablokkers kunnen de symptomen van hypoglykemie maskeren, vooral de snelle hartslag. Propranolol veroorzaakt af en toe hypoglykemie, ook zonder diabetes (bijvoorbeeld bij zuigelingen, kinderen, ouderen, hemodialysepatiënten, chronische leverziekte en overdosering); in zeldzame gevallen leidde dat tot convulsies of coma. Propranolol kan ook de hypoglykemische respons op insuline verlengen.
• Thyreotoxicosis. De symptomen ervan kunnen worden gemaskeerd.
• Hartslag. Daalt de hartslag onder 55 slagen per minuut, dan mag de dosis normaal niet meer worden verhoogd. Een daling tot 45 slagen per minuut of minder is een aanwijzing om de dosis te verlagen.
• Allergie. Bij patiënten met anafylactische reacties in de voorgeschiedenis kunnen bètablokkers een ernstigere reactie op allergenen uitlokken. Het is mogelijk dat deze patiënten niet reageren op de gebruikelijke dosis adrenaline.
• Anesthesie. De anesthesist moet op de hoogte zijn van de behandeling. Het is aan te raden de behandeling niet te onderbreken voor een chirurgische ingreep; de patiënt kan tegen vagale dominantie worden beschermd met 1 tot 2 mg atropine, intraveneus toegediend.
• Lever- en nierinsufficiëntie. Bij significante lever- of nierinsufficiëntie is voorzichtigheid geboden bij de start en bij de keuze van de dosis, omdat de halfwaardetijd verlengd kan zijn.
• Plots stoppen. Bij ischemische hartziekten mag de behandeling niet plotseling worden gestaakt, om ernstige angor, infarct of ventrikelfibrillatie te vermijden.
• Portale hypertensie. Bij een Child-Pugh-score C moet de patiënt van dichtbij worden gevolgd; verslechtering van de leverfunctie en hepatische encefalopathie kunnen optreden. Bij gedecompenseerde cirrose is zorg geboden.

Interacties met andere geneesmiddelen

De SmPC vermeldt onder meer:

• Diuretica en andere antihypertensiva: propranolol werkt synergetisch, zodat de bloeddruk verder kan dalen. Bij angina pectoris kan de combinatie met andere anti-anginosa een bijkomend effect geven.
• Rizatriptan: de blootstelling aan rizatriptan (AUC en Cmax) kan met ongeveer 70 tot 80% stijgen; wanneer beide samen moeten worden gebruikt, wordt voor rizatriptan een dosis van 5 mg aanbevolen.
• Antidiabetica en insuline: de dosis kan aanpassing vragen, en propranolol kan de snelle hartslag door hypoglykemie maskeren.
• Klasse-I-antiaritmica (onder meer disopyramide) en amiodarone: samen gebruik moet worden vermeden of kan de atriale geleidingstijd verlengen en een negatief inotroop effect geven. Met digitalisglycosiden kan de atrioventriculaire geleidingstijd toenemen.
• Verapamil en diltiazem: deze combinatie moet worden vermeden wegens mogelijke synergie, vooral bij een gestoorde ventriculaire functie of geleidingsstoornissen, met kans op ernstige hypotensie, bradycardie en hartfalen. Noch de bètablokker, noch de calciumantagonist mag intraveneus worden toegediend binnen 48 uur na het stopzetten van de andere.
• Dihydropyridine-calciumantagonisten zoals nifedipine: verhoogd risico op hypotensie; bij latente hartinsufficiëntie kan hartfalen optreden.
• Sympathomimetica zoals adrenaline: het effect van bètablokkers kan worden tegengewerkt; in zeldzame gevallen kunnen vasoconstrictie, hypertensie en bradycardie optreden bij parenterale adrenaline.
• Lidocaïne-infuus: de combinatie wordt best vermeden; de plasmaconcentratie van lidocaïne kan met ongeveer 30% stijgen.
• Cimetidine, hydralazine en alcohol: de plasmaconcentratie van propranolol kan stijgen.
• Clonidine: bij het stoppen van clonidine kan een bètablokker de rebound-hypertensie nog verergeren. Bij gelijktijdig gebruik moet clonidine enkele dagen verder worden gegeven wanneer de bètablokker wordt onderbroken; bij vervanging van clonidine door een bètablokker wordt eerst enkele dagen gewacht na het stoppen van clonidine.
• Ergotamine, dihydroergotamine en verwante stoffen: oplettendheid, want bij enkele patiënten werden vasospastische reacties waargenomen.
• Niet-steroïdale ontstekingsremmers (bijvoorbeeld ibuprofen, indometacine): het bloeddrukverlagend effect van bètablokkers kan afnemen.
• Chlorpromazine: de plasmaconcentratie van beide middelen kan stijgen, met een versterkt antipsychotisch effect en meer effecten van propranolol.
• Anesthetica: kies een anestheticum met een zo laag mogelijke negatief inotrope activiteit; samen gebruik kan de reflextachycardie verminderen en het risico op hypotensie verhogen.
• Kinidine, propafenon, rifampicine, theofylline, warfarine, thioridazine en dihydropyridine-calciumantagonisten (amlodipine, nifedipine, nisoldipine, nicardipine, isradipine, lacidipine): via effecten op de leverenzymen kunnen de plasmaconcentraties van deze middelen of van propranolol veranderen, zodat een dosisaanpassing klinisch aangewezen kan zijn.

Zwangerschap, borstvoeding en vruchtbaarheid

Zoals alle geneesmiddelen mag propranolol niet worden gegeven tijdens de zwangerschap, tenzij het gebruik essentieel is. Er werden geen teratogene effecten aangetoond, maar bètablokkers verminderen de placentaire doorbloeding, wat kan leiden tot intra-uteriene dood, vroeggeboorte en onvolgroeide baby's. Ook neonatale en foetale bradycardie, neonatale hypoglykemie en hart- en longcomplicaties bij de pasgeborene kunnen voorkomen.

Bètablokkers, vooral de lipofiele, gaan in wisselende hoeveelheden over in de moedermelk. Propranolol komt in zeer lage concentraties in de melk voor: de maximale concentratie die de zuigeling kan krijgen bedraagt slechts 0,1% van de hoeveelheid bij de moeder. Toch is gebruik tijdens de lactatie niet aan te raden, tenzij het essentieel is. Over de effecten op de mannelijke en vrouwelijke vruchtbaarheid zijn geen gegevens.

Rijvaardigheid en overdosering

Propranolol zou de bekwaamheid om een voertuig te besturen of machines te bedienen niet mogen beïnvloeden. Toch kunnen duizeligheid of vermoeidheid optreden, en daar houdt een bestuurder best rekening mee.

Bij overdosering kunnen excessieve bradycardie, ernstige hypotensie, acute hartinsufficiëntie en bronchospasmen optreden. Bij een ernstige intoxicatie is ziekenhuisopname noodzakelijk. Wie te veel heeft ingenomen, neemt onmiddellijk contact op met een arts, de spoedgevallendienst of het Antigifcentrum.

Hoe neemt u Propranolol in?

De dosis is steeds individueel en wordt door de voorschrijvende arts bepaald; wat hieronder staat, is de weergave van de SmPC en geen vervanging van uw voorschrift. De tabletten worden bij voorkeur vóór de maaltijd ingenomen.

Bij volwassenen vermeldt de SmPC de volgende richtwaarden per situatie. Bij hypertensie bedraagt de startdosis 40 mg, twee tot drie keer per dag, telkens verhoogd met dezelfde hoeveelheid na een week, afhankelijk van de reactie; de effectieve dosis ligt meestal tussen 120 en 320 mg per dag,. Bij angina pectoris start de behandeling met 20 mg, vier keer per dag, die geleidelijk wordt opgevoerd tot 40 mg, vier keer per dag; verdere verhogingen tot 240 mg per dag of meer kunnen nodig zijn, meestal in twee toedieningen. Bij hartritmestoornissen, angsttachycardie, hypertrofische obstructieve cardiomyopathie en thyreotoxicosis reageren de meeste patiënten op 10 tot 40 mg, drie tot vier keer per dag.

Voor secundaire profylaxe na een myocardinfarct bedraagt de gebruikelijke dosis 160 mg per dag. De behandeling start tussen de vijfde en de eenentwintigste dag na het infarct, met 3 tot 4 keer per dag 40 mg gedurende twee tot drie dagen. Daarna kan de dagdosis van 160 mg in de vorm van de Retard-capsule worden gegeven, en afhankelijk van werkzaamheid en verdraagzaamheid kan de dagdosis worden opgedreven tot 180 à 240 mg, verdeeld over meerdere giften.

Bij tremor simplex begint men met 40 mg, twee tot drie keer per dag, wekelijks verhoogd met dezelfde hoeveelheid; de effectieve dosis is meestal 80 tot 160 mg per dag. Bij feochromocytoom wordt propranolol steeds gecombineerd met een alfareceptorantagonist: preoperatief wordt 60 mg per dag gedurende drie dagen aanbevolen (anderhalve tablet van 40 mg), en in kwaadaardige, niet-opereerbare gevallen 30 mg per dag (driekwart tablet). Bij migraine is de startdosis 40 mg, twee tot drie keer per dag, en de patiënt reageert meestal op 80 tot 160 mg per dag. Een verbetering treedt gewoonlijk op binnen vier tot acht weken; blijft een reactie binnen twaalf weken uit, dan moet de behandeling geleidelijk worden stopgezet.

Bij bloedingen in het bovenste deel van het maagdarmstelsel wordt de dosis getitreerd tot een daling van de rusthartfrequentie met 25%. De behandeling kan starten met 20 mg, twee keer per dag, en afhankelijk van de respons worden verhoogd tot 40 mg en vervolgens 80 mg, telkens twee keer per dag; indien nodig kan de dosis tot 160 mg, twee keer per dag, worden opgedreven.

Bij kinderen gelden andere richtlijnen. Bij migraine is onder de twaalf jaar de startdosis 20 mg (een halve tablet van 40 mg), twee tot drie keer per dag, en meestal reageert het kind op 40 tot 80 mg per dag; boven de twaalf jaar geldt dezelfde dosis als bij volwassenen, dus 40 mg twee tot drie keer per dag als start en een respons op 80 tot 160 mg per dag. Bij aritmieën wordt de dosis per individu bepaald: als richtlijn 0,25 tot 0,5 mg/kg, drie tot vier keer per dag, aangepast aan de respons, met een maximum van 1 mg/kg vier keer per dag en een totale dagdosis die niet hoger mag liggen dan 160 mg. Voor andere indicaties bij kinderen zijn geen exacte doses vastgelegd.

Bijzondere groepen. Bij ernstige nierinsufficiëntie kan het nodig zijn de dosis te verminderen. Bij oudere patiënten wordt de optimale dosis bepaald op basis van de klinische respons, omdat de berichten over het verband tussen plasmawaarden en leeftijd tegenstrijdig zijn.

Niet abrupt stoppen. Bij ischemische hartziekten mag de behandeling met een bètablokker niet plotseling worden stopgezet; het stopzetten gebeurt geleidelijk.

Wat tijdens de behandeling kan optreden

De in klinische studies gemelde bijwerkingen werden meestal toegeschreven aan de farmacologische eigenschappen van propranolol. De frequenties zijn als volgt ingedeeld: vaak (≥ 1/100, < 1/10), soms (≥ 1/1.000, < 1/100), zelden (≥ 1/10.000, < 1/1.000), zeer zelden (< 1/10.000) en niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald).

Bètablokkers kunnen volgens de literatuur de bloedlipiden wijzigen; de klinische relevantie daarvan werd niet aangetoond.

Stopzetten wordt overwogen wanneer een bijwerking het welzijn van de patiënt negatief beïnvloedt, en gebeurt geleidelijk. Bij intolerantie met bradycardie en hypotensie moet de toediening worden gestaakt.

Vermoedelijke bijwerkingen kunt u melden bij het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen (FAGG), Afdeling Vigilantie, via www.eenbijwerkingmelden.be.

Hoe bewaart u dit product?

Volgens de SmPC bewaart u Propranolol EG bij kamertemperatuur, tussen 15 °C en 25 °C. De houdbaarheid bedraagt 3 jaar, te rekenen vanaf de productiedatum; de uiterste gebruiksdatum staat op de doos en op de blisterverpakking.

Houd het product buiten het bereik van kinderen; de uiterste datum staat op de verpakking. Geneesmiddelen die niet meer gebruikt worden of vervallen zijn, brengt u terug naar de apotheek in plaats van ze door het toilet of de gootsteen te spoelen.

Vragen die wij vaak krijgen

Waarop deze fiche steunt

Deze fiche is gebaseerd op de Belgische samenvatting van de productkenmerken (SmPC) van Propranolol EG 40 mg tabletten, die het FAGG publiceert, en op de bijbehorende bijsluiter.

Een zorgverlener antwoordt op een concreet geval beter dan een algemene pagina. Pharmacie du Pont de l'État in Erquelinnes ondertekent de pagina.

• Samenvatting van de productkenmerken (FAGG)
• Bijsluiter (FAGG)

Nagelezen door Pharmacie du Pont de l’État · 07/11/2026