Paroxetine: SSRI bij depressie en angst, dosering en risico's
Paroxetine: het geneesmiddel en zijn gebruik
Waarvoor dient Paroxetine, en wat voor geneesmiddel is het precies? Paroxetine is een antidepressivum uit de groep van de selectieve serotonineheropnameremmers, kortweg SSRI's, met ATC-code N06AB05. In het Belgische register staat Paroxetine AB 20 mg als filmomhulde tablet, met als vergunninghouder Aurobindo N.V. in Brussel. De afleveringswijze is op voorschrift: een arts moet het middel eerst nodig vinden en voorschrijven.
De samenvatting van de productkenmerken (SKP), het officiële document dat het FAGG publiceert, noemt zes indicaties. Het gaat om de behandeling van:
- een majeure depressieve episode;
- obsessieve-compulsieve stoornissen;
- paniekstoornissen, met of zonder agorafobie;
- sociale angststoornis, ook sociale fobie genoemd;
- veralgemeende angststoornis;
- posttraumatische stressstoornis.
Dat is een brede lijst, maar de dosis, de startdosis en de duur van de behandeling verschillen per aandoening. Voor kinderen en adolescenten jonger dan 18 jaar is Paroxetine niet bedoeld: klinische studies toonden bij hen vaker zelfmoordgedrag en vijandig gedrag dan met placebo.
Omdat het om een geneesmiddel op voorschrift gaat, speelt de wet een duidelijke rol. Paroxetine online kopen is in België niet toegestaan: de verkoop van voorschriftplichtige geneesmiddelen via internet is verboden. Alleen een erkende apotheek mag geneesmiddelen zonder voorschrift online aanbieden, onder voorwaarden die het FAGG vastlegt.
Een woord over de prijs, waarvoor deze pagina bewust geen bedrag vermeldt. Een publieksprijs komt tot stand vanuit de prijs die de houder van de vergunning vastlegt. Het RIZIV kan voor bepaalde geneesmiddelen een terugbetaling voorzien, afhankelijk van de voorwaarden die daarvoor gelden. Uw apotheker of arts kan nagaan wat in uw situatie van toepassing is.
De apotheker beantwoordt de vragen die deze pagina openlaat.
Hoe Paroxetine wordt gebruikt
De dosis hangt af van de aandoening waarvoor Paroxetine wordt voorgeschreven. De onderstaande tabel geeft de aanbevolen dosis per dag volgens de SKP, de manier van starten en de bovengrens waartoe een arts bij onvoldoende respons kan verhogen.
| Aandoening | Aanbevolen dosis per dag | Start en stappen | Maximum per dag |
|---|---|---|---|
| Majeure depressieve episode | 20 mg | Stappen van 10 mg bij onvoldoende reactie | 50 mg |
| Obsessieve-compulsieve stoornis | 40 mg | Start met 20 mg, geleidelijk verhogen met stappen van 10 mg | 60 mg |
| Paniekstoornis | 40 mg | Start met 10 mg, geleidelijk verhogen met stappen van 10 mg | 60 mg |
| Sociale angststoornis | 20 mg | Stappen van 10 mg bij onvoldoende respons | 50 mg |
| Veralgemeende angststoornis | 20 mg | Stappen van 10 mg bij onvoldoende respons | 50 mg |
| Posttraumatische stressstoornis | 20 mg | Stappen van 10 mg bij onvoldoende respons | 50 mg |
Wanneer het effect zichtbaar wordt
Bij een depressie begint de patiënt doorgaans na één week behandeling te verbeteren, al kan dat pas vanaf de tweede week duidelijk worden. Zoals bij alle antidepressiva moet de dosis binnen drie tot vier weken na de start worden herzien en daarna telkens wanneer dat klinisch gerechtvaardigd is. Een depressie vraagt een behandeling van minstens zes maanden, zodat zeker is dat de klachten verdwenen zijn. Bij obsessieve-compulsieve stoornissen en paniekstoornis kan dat meerdere maanden of langer duren; bij de overige aandoeningen wordt langdurig gebruik regelmatig geëvalueerd.
Bij paniekstoornis start de behandeling bewust laag, om een verergering van de paniekklachten vroeg in de behandeling zo klein mogelijk te houden.
Inname
Paroxetine wordt in één inname per dag genomen, bij voorkeur 's ochtends met voedsel. De tabletten worden bij voorkeur doorgeslikt zonder te kauwen, via de mond. De 20 mg-tablet heeft een breukstreep en kan in gelijke doses worden verdeeld.
Ouderen, nieren en lever
Bij ouderen kunnen de plasmaconcentraties van paroxetine hoger liggen, maar ze blijven binnen de waarden die bij jongere patiënten worden gezien. De startdosis is dezelfde als bij volwassenen. Een verhoging kan bij sommige patiënten nuttig zijn, maar de maximale dagdosis mag voor ouderen niet hoger zijn dan 40 mg. Bij ernstige nierinsufficiëntie (creatinineklaring lager dan 30 ml/min) en bij leverinsufficiëntie stijgen de plasmaconcentraties; de dosis wordt dan beperkt tot de laagste doses binnen het therapeutisch venster.
Kinderen
Paroxetine mag niet worden gebruikt bij kinderen en adolescenten van 7 tot 17 jaar; bij kinderen jonger dan 7 jaar werd het middel niet bestudeerd.
Stoppen met de behandeling
Een plotse stopzetting moet worden vermeden. In de klinische studies werd afgebouwd met wekelijkse stappen van 10 mg per dag. Treden bij het afbouwen of stoppen symptomen op die voor de patiënt ondraaglijk zijn, dan kan worden overwogen de eerder voorgeschreven dosis te hernemen. De arts kan het afbouwen daarna in een trager tempo voortzetten.
Bij een overdosis
Paroxetine heeft een brede veiligheidsmarge: patiënten herstelden doorgaans zonder ernstige restletsels, zelfs na doses tot 2000 mg alleen. Naast de gewone bijwerkingen werden koorts en onwillekeurige spiercontracties gemeld. Er bestaat geen specifiek antidotum; actieve kool kan worden overwogen als dat in de eerste uren na de inname kan. Bij vermoeden van een overdosis is onmiddellijk medisch advies nodig.
Werkzame stof, sterktes en verpakkingen
| Onderdeel | Gegeven volgens de SKP |
|---|---|
| Paroxetine 20mg, filmomhulde tablet | 20 mg paroxetine per tablet, onder de vorm van paroxetinehydrochloridehemihydraat (22,2 mg); 10 mg lactosemonohydraat als hulpstof met bekend effect |
| Paroxetine 30 mg, filmomhulde tablet | 30 mg paroxetine per tablet, onder de vorm van paroxetinehydrochloridehemihydraat; 15 mg lactosemonohydraat |
| Hulpstoffen in de tabletkern | calciumwaterstoffosfaatdihydraat, calciumwaterstoffosfaat, lactosemonohydraat, natriumzetmeelglycolaat (type A), magnesiumstearaat |
| Filmomhulling | titaandioxide (E171), hypromellose (E464), macrogol 400, polysorbaat 80 (E433); de 30 mg-tablet bevat daarnaast indigokarmijn aluminiumlak (E132) |
| Uiterlijk 20 mg | witte tot gebroken witte, capsulevormige, biconvexe tablet met de inscriptie 56 aan één zijde en C met een diepe breukstreep aan de andere zijde |
| Verpakking | PVC/PVdC/aluminium blisters; de SKP vermeldt verpakkingen van 7, 10, 14, 20, 28, 30, 50, 56, 60, 98, 100 en 250 tabletten |
| Sterktes in het register | Voor tabletten met paroxetine vermeldt het register sterktes van 10, 20, 30 en 40 mg onder verschillende namen; de SKP van Paroxetine AB beschrijft de sterktes 20 en 30 mg |
| Vergunninghouder | Aurobindo N.V., E. Demunterlaan 5 bus 8, 1090 Brussel |
Wat u vooraf nagaat
Wanneer Paroxetine niet mag worden gebruikt
- bij overgevoeligheid voor paroxetine of voor een van de hulpstoffen;
- in combinatie met monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers). Alleen in uitzonderlijke omstandigheden mag linezolide, een antibioticum dat ook een reversibele MAO-remmer is, worden gecombineerd, op voorwaarde dat de symptomen van het serotoninesyndroom en de bloeddruk nauwkeurig kunnen worden opgevolgd;
- in combinatie met thioridazine of met pimozide.
Na een irreversibele MAO-remmer mag de behandeling pas twee weken na het stoppen starten; na een reversibele MAO-remmer (zoals moclobemide, linezolide of methyleenblauw) minstens 24 uur later. Omgekeerd moet minstens één week verstrijken tussen het stoppen van paroxetine en het begin van een MAO-remmer.
Zelfmoordgedachten en klinische verergering
Een depressie gaat gepaard met een toegenomen risico op zelfmoordgedachten, zelfagressie en zelfmoord, en dat risico houdt aan tot er een aanzienlijke remissie is; het kan in het vroege herstelstadium zelfs toenemen. Patiënten worden daarom tot de verbetering van nabij opgevolgd, vooral bij wie al zelfmoordgedrag had of significante gedachten vóór de behandeling. Bij patiënten jonger dan 25 jaar toonde een meta-analyse een hoger risico op zelfmoordgedrag met antidepressiva dan met placebo. Patiënten en hun omgeving worden erop gewezen letten op verergering en ongewone gedragswijzigingen, en onmiddellijk medisch advies in te winnen.
Rusteloosheid, serotoninesyndroom en manie
Paroxetine werd in verband gebracht met acathisie: een inwendig gevoel van rusteloosheid en psychomotorische agitatie, waarbij zitten of staan moeilijk valt. Dat gebeurt eerder in de eerste weken, en een dosisverhoging kan dan nadelig zijn. In zeldzame gevallen kunnen een serotoninesyndroom of een maligne neurolepticasyndroom optreden, vooral bij combinatie met andere serotonerge middelen of neuroleptica. Mogelijke tekenen zijn agitatie, rigiditeit, tremor, hyperthermie, verwardheid en instabiele levensfuncties. Dan moeten het SSRI en het serotonerge middel onmiddellijk worden stopgezet. Paroxetine mag niet worden gecombineerd met serotonineprecursoren zoals L-tryptofaan en oxitriptan. Bij patiënten met een manische episode in het verleden is omzichtigheid geboden; bij een manische wending wordt de behandeling stopgezet.
Andere aandoeningen die aandacht vragen
- Nieren en lever: bijzondere aandacht bij ernstige nierinsufficiëntie en bij leverinsufficiëntie.
- Diabetes: een SSRI kan de glycemiecontrole verstoren; de dosis insuline of orale antidiabetica moet soms worden aangepast. Samen met pravastatine kan de glycemie stijgen.
- Epilepsie en convulsies: omzichtigheid bij epilepsie. De incidentie van convulsies is lager dan 0,1 % bij patiënten die met paroxetine worden behandeld; bij convulsies wordt de behandeling stopgezet.
- Glaucoom: paroxetine kan mydriase veroorzaken, dus omzichtigheid bij gesloten-hoekglaucoom of glaucoom in de voorgeschiedenis.
- Hart: de gebruikelijke voorzorgen bij hartlijden. Gevallen van verlengd QT-interval werden gemeld; voorzichtigheid bij een (familiale) voorgeschiedenis ervan, bij antiaritmica of andere QT-verlengende middelen, hartfalen, bradycardie, hypokaliëmie of hypomagnesiëmie.
- Hyponatriëmie: zelden gemeld, vooral bij ouderen; doorgaans omkeerbaar na stopzetten.
- Bloedingen: huidbloedingen zoals ecchymosen en purpura, maar ook maag-darm- en gynaecologische bloedingen werden met SSRI's gemeld. Voorzichtigheid bij orale anticoagulantia, acetylsalicylzuur, NSAID's en COX-2-remmers, en bij een voorgeschiedenis van bloedingsstoornissen.
- Seksuele disfunctie: kan door SSRI's optreden en hield in meldingen na stoppen aan.
- Lactose: niet voor wie galactose-intolerantie, Lapp-lactasedeficiëntie of glucose-galactosemalabsorptie heeft.
Ontwenningsverschijnselen
Die komen vaak voor bij het stoppen, vooral bij een plotse stopzetting: in klinische studies bij 30 % van de met paroxetine behandelde patiënten, tegenover 20 % met placebo. De SKP onderscheidt ze uitdrukkelijk van verslaving. De klachten zijn doorgaans mild tot matig en verdwijnen meestal binnen twee weken, bij sommigen pas na twee tot drie maanden of langer; daarom wordt over weken of maanden afgebouwd.
Interacties met andere geneesmiddelen
- Serotonerge middelen (L-tryptofaan, triptanen, tramadol, linezolide, methyleenblauw, andere SSRI's, lithium, pethidine, buprenorfine, sint-janskruid): meer serotonine-effecten en strengere controle. Voorzichtigheid ook bij fentanyl voor algemene anesthesie of chronische pijn.
- Pimozide: bij een lage eenmalige dosis van 2 mg samen met 60 mg paroxetine stegen de pimozidespiegels gemiddeld met een factor 2,5. Gelijktijdig gebruik is gecontra-indiceerd wegens de kleine therapeutische index en de QT-verlenging.
- Thioridazine en andere QT-verlengende middelen: paroxetine kan de thioridazinespiegels verhogen via CYP2D6, wat het QT-interval kan verlengen.
- CYP2D6-substraten: paroxetine remt dit leverenzym en kan de spiegels verhogen van tricyclische antidepressiva (clomipramine, nortriptyline, desipramine), perfenazine, risperidon, atomoxetine, propafenon, flecaïnide en metoprolol. Metoprolol bij hartfalen wordt niet aanbevolen.
- Tamoxifen: de endoxifenspiegel kan met 65 tot 75 % dalen; gelijktijdig gebruik wordt zo mogelijk vermeden.
- Orale anticoagulantia, NSAID's en acetylsalicylzuur: een toegenomen bloedingsrisico.
- Pravastatine: de glycemie kan stijgen.
- Fosamprenavir/ritonavir: verlaagde de paroxetinespiegel met ongeveer 55 %. Bij enzyminductoren zoals carbamazepine of rifampicine is geen aanpassing van de startdosis nodig.
- Procyclidine: de plasmaconcentratie stijgt significant, dus zo nodig een lagere dosis procyclidine.
- Mivacurium en suxamethonium: SSRI's kunnen de neuromusculaire blokkade verlengen.
Zwangerschap, borstvoeding en vruchtbaarheid
Sommige epidemiologische studies wijzen op een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen, vooral van het hart, na gebruik in het eerste trimester; de SKP schat het op minder dan 2 op 100, tegenover ongeveer 1 op 100 in de algemene bevolking. Paroxetine wordt tijdens de zwangerschap alleen gebruikt als het strikt noodzakelijk is, en een plotse stopzetting moet worden vermeden. Pasgeborenen worden opgevolgd als het gebruik tot laat in de zwangerschap doorging, meestal wegens ademnood, voedingsmoeilijkheden of prikkelbaarheid binnen 24 uur na de bevalling. Gebruik in de late zwangerschap kan het risico op persisterende pulmonale hypertensie van de pasgeborene verhogen: ongeveer vijf gevallen per 1000 zwangerschappen, tegenover één tot twee in de algemene bevolking.
Er gaan kleine hoeveelheden paroxetine in de moedermelk over; bij zuigelingen werd geen effect waargenomen, zodat borstvoeding kan worden overwogen. Een effect op de spermakwaliteit bleek omkeerbaar, en er werd geen impact op de vruchtbaarheid vastgesteld.
Autorijden en machines
Volgens de klinische ervaring heeft paroxetine geen weerslag op cognitieve of psychomotorische functies. Zoals voor alle psychotropica geldt toch dat bestuurders en gebruikers van machines worden ingelicht over de mogelijke risico's van dit type geneesmiddel.
Bijwerkingen: frequentie en wat te doen
Sommige bijwerkingen nemen af in intensiteit en frequentie bij voortgezette behandeling en geven meestal geen aanleiding om te stoppen. De SKP deelt ze in volgens de frequentie: zeer vaak (minstens 1 op 10), vaak (minstens 1 op 100 en minder dan 1 op 10), soms (minstens 1 op 1000 en minder dan 1 op 100), zelden (minstens 1 op 10 000 en minder dan 1 op 1000), zeer zelden (minder dan 1 op 10 000) en niet bekend.
Zeer vaak
- Maag-darmstelsel: misselijkheid.
- Voortplantingsstelsel: seksuele dysfunctie.
Vaak
- Voeding en stofwisseling: verhoogd cholesterolgehalte, verminderde eetlust.
- Psyche: slaperigheid, slapeloosheid, agitatie, abnormale dromen, inclusief nachtmerries.
- Zenuwstelsel: draaierigheid, tremor, hoofdpijn, verminderde concentratie.
- Ogen: troebel zicht.
- Ademhaling: geeuwen.
- Maag-darmstelsel: constipatie, diarree, braken, droge mond.
- Huid: transpiratie.
- Algemeen: asthenie, gewichtstoename.
Soms
- Bloed: abnormale bloedingen, vooral van huid en slijmvliezen (ecchymosen, gynaecologische bloedingen), leukopenie.
- Stofwisseling: gestoorde glycemiecontrole bij patiënten met diabetes.
- Psyche: verwardheid, hallucinaties.
- Zenuwstelsel: extrapiramidale syndromen, ook orofaciale dystonie, soms bij patiënten met een onderliggende bewegingsstoornis of onder neuroleptica.
- Ogen: mydriasis.
- Hart: sinustachycardie.
- Bloedvaten: voorbijgaande bloeddrukstijging of -daling, posturale hypotensie, doorgaans bij vooraf bestaande hypertensie of angst.
- Huid: huiduitslag, pruritus.
- Nieren en urinewegen: urineretentie, urine-incontinentie.
Zelden
- Stofwisseling: hyponatriëmie, meestal bij ouderen.
- Psyche: manische reacties, angst, depersonalisatie, paniekaanvallen, acathisie.
- Zenuwstelsel: convulsies, rusteloze benen syndroom.
- Hart: bradycardie.
- Lever: stijging van leverenzymen.
- Spieren en gewrichten: artralgie, myalgie.
- Voortplanting en borsten: hyperprolactinemie of galactorroe, menstruatiestoornissen zoals menorragie, metrorragie, amenorroe en onregelmatige menstruatie.
Zeer zelden
- Bloed: trombocytopenie.
- Immuunsysteem: ernstige, mogelijk fatale allergische reacties, onder meer anafylactoïde reacties en angio-oedeem.
- Hormonen: syndroom van inadequate antidiuretische hormoonsecretie (SIADH).
- Zenuwstelsel: serotoninesyndroom.
- Ogen: acuut glaucoom.
- Maag-darmstelsel: gastro-intestinale bloeding.
- Lever: leveraantasting zoals hepatitis, soms met geelzucht of leverfalen.
- Huid: ernstige huidreacties (erythema multiforme, syndroom van Stevens-Johnson, toxische epidermale necrolyse), urticaria, fotosensibilisatie.
- Voortplanting: priapisme.
- Algemeen: perifeer oedeem.
Frequentie niet bekend
- Psyche: zelfmoordgedachten, zelfmoordgedrag, agressiviteit, bruxisme. Gevallen van zelfmoordgedachten en -gedrag werden gemeld tijdens de behandeling of kort na het stoppen; agressiviteit werd na het op de markt komen waargenomen. Deze klachten kunnen ook door de onderliggende aandoening komen.
- Evenwichtsorgaan en oren: tinnitus.
- Maag-darmstelsel: microscopische colitis.
- Voortplanting: bloeding na de bevalling, gemeld voor de groep van SSRI's en SNRI's.
Bij stoppen met de behandeling
Vaak: duizeligheid, gevoelsstoornissen, slaapstoornissen, angst, hoofdpijn. Soms: agitatie, misselijkheid, beven, verwardheid, transpiratie, emotionele instabiliteit, visuele stoornissen, hartkloppingen, diarree, prikkelbaarheid.
Wat te doen
Zelfmoordgedachten, ongewone gedragswijzigingen, tekenen van een serotoninesyndroom, een ernstige allergische reactie, huidblaren, geelzucht, epileptische aanvallen of een bloeding vragen onmiddellijk medisch advies. Bespreek andere klachten met uw arts of apotheker en stop niet op eigen initiatief.Waargenomen bijwerkingen kunnen aan het Belgische meldsysteem worden doorgegeven.be.
Na opening
Volgens de SKP vraagt dit geneesmiddel geen speciale bewaarcondities. De houdbaarheid bedraagt 4 jaar. De tabletten zitten in blisters van PVC, PVdC en aluminium, en blijven het best in die blister tot ze worden ingenomen.Buiten bereik van kinderen bewaren; de uiterste datum is die van de verpakking. Niet meer gebruikte tabletten worden bij de apotheek ingeleverd in plaats van met het huisvuil weggegooid.
Wat klanten vragen
Waarom heeft Paroxetine AB 20 mg geen merknaam, en is het dan een generiek?
De naam bestaat uit de stof en de afkorting van de houder, zonder merknaam, en dat is de gebruikelijke schrijfwijze voor een generiek geneesmiddel. Zo'n navolger heeft dezelfde werkzame stof als een middel dat al eerder werd toegelaten. In het register staan naast Paroxetine AB ook Paroxetine EG en Paroxetine Sandoz als afzonderlijke producten. Wat een generiek precies is, legt het Europees Geneesmiddelenbureau uit.
Waarom verandert er online iets omdat Paroxetine een voorschrift vraagt?
Voor een geneesmiddel op voorschrift verdwijnt de online route volledig. Paroxetine kopen gebeurt in België alleen in de apotheek, op voorschrift van een arts. Alleen geneesmiddelen zonder voorschrift mogen door een erkende apotheek online worden verkocht, onder voorwaarden van het FAGG. Wie toch een website vindt die dit middel zonder arts aanbiedt, handelt buiten de wet. Praktische uitleg staat op de pagina van het FAGG over online geneesmiddelen.
Is paroxetine kopen zonder recept toegestaan?
Nee. Paroxetine kopen zonder recept, in België een voorschrift genoemd, kan niet, want de afleveringswijze in het register is op voorschrift. De arts kiest de dosis per aandoening en weegt interacties en contra-indicaties af.
Hoe snel werkt Paroxetine?
Bij een depressie begint de patiënt doorgaans na één week te verbeteren, maar dat kan pas vanaf de tweede week duidelijk worden. De dosis wordt binnen drie tot vier weken herzien. Een volledige behandeling duurt bij een depressie minstens zes maanden, bij obsessieve-compulsieve stoornissen en paniekstoornis soms nog langer.
Mag de behandeling plots worden stopgezet?
Nee. Een plotse stopzetting moet worden vermeden, omdat ontwenningsverschijnselen dan vaak optreden: in klinische studies bij 30 % van de patiënten, tegenover 20 % met placebo. De arts bouwt de dosis af, in de studies met wekelijkse stappen van 10 mg.
Wat met alcohol en autorijden onder Paroxetine?
Paroxetine versterkt de weerslag van alcohol op denken en bewegen niet, maar de SKP ontraadt alcohol toch tijdens de behandeling. Volgens de klinische ervaring heeft paroxetine geen weerslag op cognitieve of psychomotorische functies; zoals bij alle psychotropica moeten bestuurders wel op de hoogte zijn van de mogelijke risico's.
Controle en bronnen
Deze pagina is gebaseerd op de Nederlandstalige samenvatting van de productkenmerken van Paroxetine AB, laatst gepubliceerd op 2 mei 2024 door het FAGG, en op de bijsluiter van hetzelfde product. De tekst werd opgesteld door Pharmacie du Pont de l'État.