Olanzapine orodispergeerbare tabletten: gebruik en voorzorgen

In welke situaties Olanzapine wordt gebruikt

Olanzapine is de stofnaam van een antipsychoticum (ATC-code N05AH03). In vitro vertoont de stof dopamine-antagonisme, wat verklaart waarom ze de werking van directe en indirecte dopamineagonisten kan tegenwerken. Het middel grijpt in op het centrale zenuwstelsel, en dat bepaalt een groot deel van de voorzorgen en interacties verderop op deze pagina. Het register vermeldt het product als een geneesmiddel dat enkel op voorschrift wordt afgeleverd. Meerdere producten dragen deze stof. Op een voorschrift kan de stofnaam staan of een merknaam; olanzapine Zyprexa en Olanzapine AB bevatten dezelfde werkzame stof, maar horen bij verschillende vergunninghouders.

De SmPC van Olanzapine AB orodispergeerbare tabletten noemt de volgende indicaties bij volwassenen:

• de behandeling van schizofrenie, en het handhaven van de klinische verbetering bij voortgezette behandeling van patiënten die in het beginstadium op de behandeling reageerden;
• de behandeling van een matige tot ernstige manische episode;
• de preventie van recidieven bij patiënten met een bipolaire stoornis, wanneer ze in de manische episode op olanzapine reageerden.

Het middel wordt niet aanbevolen bij kinderen en jongeren onder de 18 jaar, bij patiënten met dementiegerelateerde psychose en/of gedragsstoornissen, en bij een psychose door dopamineagonisten bij de ziekte van Parkinson. De redenen staan bij de voorzorgen.

Bij antipsychotica kan het meerdere dagen tot enkele weken duren voordat de klinische toestand verbetert. Tijdens die periode worden patiënten zorgvuldig gevolgd.

Beschikbare vormen en sterktes

Onder de stofnaam is het referentieproduct in het Belgische register Olanzapine AB 5 mg orodispergeerbare tabletten, van de vergunninghouder Aurobindo N.V. in Brussel. Een orodispergeerbare tablet olanzapine 5 mg bevat 5 mg olanzapine; de tabletten bestaan in de sterktes 5 mg, 10 mg, 15 mg en 20 mg. Het register vermeldt voor Olanzapine AB daarnaast gewone tabletten, in 2,5 mg, 5 mg, 7,5 mg, 10 mg, 15 mg en 20 mg. De officiële tekst op deze pagina betreft de orodispergeerbare tabletten.

De orodispergeerbare tablet is bio-equivalent aan de omhulde tablet, met een gelijke snelheid en mate van absorptie, en heeft dezelfde dosering en toedieningsfrequentie. Ze kan dus als alternatief voor de omhulde tabletten worden gebruikt. Aspartaam (E951) is een hulpstof met bekend effect en een bron van fenylalanine; het kan schadelijk zijn voor mensen met fenylketonurie. Per tablet bevat het middel minder dan 1 mmol natrium (23 mg), dus in wezen is het natriumvrij.

Voorzorgen bij gebruik

Contra-indicaties

• overgevoeligheid voor olanzapine of voor een van de hulpstoffen;
• een bekend risico van nauwehoekglaucoom.

Waarschuwingen

• Dementiële psychose. Door een toename van de mortaliteit en van het risico op een cerebrovasculair accident wordt olanzapine niet aanbevolen bij dementiegerelateerde psychose en/of gedragsstoornissen. In placebogecontroleerde onderzoeken bij oudere patiënten (gemiddelde leeftijd 78 jaar) was de incidentie van overlijden onder olanzapine tweemaal zo hoog als onder placebo (3,5 % tegenover 1,5 %), onafhankelijk van de dosis en de behandelduur. Cerebrovasculaire bijwerkingen kwamen driemaal zo vaak voor (1,3 % tegenover 0,4 %), inclusief gevallen met fatale afloop; een leeftijd boven 75 jaar en vasculaire of gemengde dementie bleken risicofactoren.
• Ziekte van Parkinson. Bij een psychose door dopamineagonisten bij deze ziekte wordt olanzapine niet aanbevolen: verergering van de parkinsonsymptomen en hallucinaties werden zeer vaak gemeld, vaker dan bij placebo, en olanzapine was niet effectiever dan placebo.
• Maligne neuroleptisch syndroom (MNS). Een potentieel levensbedreigende aandoening: hyperpyrexie, spierrigiditeit, veranderde mentale toestand en tekenen van autonome instabiliteit (onregelmatige pols of bloeddruk, tachycardie, diaforese, cardiale dysritmie), soms met verhoogd creatininefosfokinase, myoglobinurie (rabdomyolyse) en acuut nierfalen. Bij tekenen hiervan of onverklaarde hoge koorts worden alle antipsychotica gestaakt.
• Hyperglykemie en diabetes. Hyperglykemie en het ontstaan of de verergering van diabetes, soms met ketoacidose of coma en enkele fatale gevallen, zijn gemeld. Een eerdere gewichtstoename kan een predisponerende factor zijn. Aanbevolen wordt de bloedglucose te meten bij het begin, 12 weken na de start en daarna jaarlijks, en te letten op tekenen als polydipsie, polyurie, polyfagie en zwakte. Het gewicht wordt gecontroleerd bij het begin, na 4, 8 en 12 weken en daarna ieder kwartaal.
• Lipiden. In placebogecontroleerd onderzoek zijn ongewenste lipidenveranderingen waargenomen. Controle gebeurt bij het begin, 12 weken na de start en daarna om de 5 jaar, vooral bij dyslipidemie of risicofactoren.
• Anticholinerge activiteit. Bij prostaathypertrofie, paralytische ileus en vergelijkbare aandoeningen is extra omzichtigheid geboden.
• Lever. Voorbijgaande, asymptomatische verhogingen van ALAT en ASAT zijn vaak waargenomen, vooral aan het begin. Voorzichtigheid en follow-up zijn nodig bij verhoogde waarden, tekenen van leverstoornissen, een beperkte functionele leverreserve of mogelijk hepatotoxische geneesmiddelen. Bij hepatitis wordt de behandeling gestaakt.
• Neutropenie. Voorzichtigheid bij een laag aantal leukocyten of neutrofielen, bij geneesmiddelen die neutropenie kunnen veroorzaken, bij een voorgeschiedenis van beenmergdepressie, en bij hypereosinofilie of myeloproliferatieve ziekte. Bij gelijktijdig gebruik van valproaat is vaak neutropenie gemeld.
• Plots stoppen. Zweten, slapeloosheid, tremor, angst, misselijkheid of braken zijn zelden gemeld wanneer olanzapine abrupt wordt gestaakt.
• QT-interval. Een klinisch betekenisvolle QTc-verlenging werd soms gemeld, zonder significant verschil in cardiovasculaire voorvallen met placebo. Voorzichtigheid is geboden bij geneesmiddelen die het QTc-interval verlengen, vooral bij ouderen en bij congenitaal lang-QT-syndroom, congestief hartfalen, hartverdikking, hypokaliëmie of hypomagnesiëmie.
• Trombo-embolie. Een tijdelijk verband met veneuze trombo-embolie is soms gemeld; een causaal verband is niet vastgesteld. Risicofactoren, zoals immobilisatie, worden geïdentificeerd en er worden preventieve maatregelen genomen.
• Convulsies. Voorzichtig gebruik bij een voorgeschiedenis van convulsies of factoren die de convulsiedrempel verlagen.
• Tardieve dyskinesie. Het risico neemt toe bij langdurige blootstelling. Bij tekenen wordt een dosisverlaging of het staken van de behandeling overwogen; de symptomen kunnen tijdelijk verergeren of na het stoppen ontstaan.
• Orthostatische hypotensie. Soms waargenomen bij ouderen; regelmatige bloeddrukmeting wordt aanbevolen boven de 65 jaar.
• Plotse cardiale dood. Het risico was in een retrospectieve cohortstudie ongeveer tweemaal zo groot als bij patiënten zonder antipsychotica, vergelijkbaar met andere atypische antipsychotica.
• Kinderen en adolescenten. Niet geïndiceerd. Bij 13- tot 17-jarigen werden onder meer gewichtstoename, metabole veranderingen en verhoogd prolactine vastgesteld.

Interacties met andere geneesmiddelen

Interactieonderzoek is alleen bij volwassenen uitgevoerd. Olanzapine wordt gemetaboliseerd door CYP1A2.

• Roken en carbamazepine. Ze induceren CYP1A2 en kunnen de olanzapineconcentratie verlagen, met slechts een lichte tot matige verhoging van de klaring. Klinische controle wordt aanbevolen en zo nodig een hogere dosis.
• Fluvoxamine en andere CYP1A2-remmers, zoals ciprofloxacine. Fluvoxamine remt het metabolisme significant: de Cmax steeg met 54 % bij vrouwelijke niet-rokers en 77 % bij mannelijke rokers, de AUC met 52 % en 108 %. Een lagere startdosis wordt overwogen.
• Geactiveerde kool. Vermindert de biologische beschikbaarheid met 50 tot 60 % en wordt ten minste 2 uur voor of na olanzapine ingenomen.
• Zonder significante invloed op olanzapine: fluoxetine, enkelvoudige doses antaciden (aluminium, magnesium) en cimetidine.
• Dopamineagonisten. Olanzapine kan hun effect tegenwerken. Gelijktijdig gebruik met antiparkinsonmiddelen bij ziekte van Parkinson met dementie wordt niet aanbevolen.
• Geen remming door olanzapine van: tricyclische antidepressiva, warfarine, theofylline en diazepam. Er was geen interactie met lithium of biperideen, en geen aanpassing van valproaat was vereist.
• Alcohol en andere centraal werkende middelen. Voorzichtigheid is geboden bij alcohol en bij geneesmiddelen die het centrale zenuwstelsel kunnen onderdrukken.
• QTc-verlengende middelen. Voorzichtigheid bij gelijktijdig gebruik.

Zwangerschap, borstvoeding en vruchtbaarheid

Er zijn geen adequate, goed gecontroleerde onderzoeken bij zwangere vrouwen. Patiënten wordt aangeraden hun arts te informeren bij een zwangerschap of zwangerschapswens, en omdat de ervaring bij de mens beperkt is, wordt olanzapine alleen gebruikt wanneer het mogelijke voordeel het mogelijke risico voor de foetus rechtvaardigt. Pasgeborenen die in het derde trimester aan antipsychotica zijn blootgesteld, lopen risico op extrapiramidale symptomen en/of onttrekkingsverschijnselen, zoals agitatie, hypertonie, hypotonie, tremor, slaperigheid, ademnood of voedingsstoornis; zij worden nauwlettend gecontroleerd. Olanzapine gaat over in de moedermelk (geschatte blootstelling van de zuigeling 1,8 % van de maternale dosis) en patiënten wordt aangeraden geen borstvoeding te geven. Effecten op de vruchtbaarheid zijn onbekend.

Rijvaardigheid

Omdat olanzapine slaperigheid en duizeligheid kan veroorzaken, worden patiënten gewaarschuwd voor het bedienen van machines, motorvoertuigen inbegrepen.

Overdosering

Zeer vaak (meer dan 10 %) komen tachycardie, agitatie of agressiviteit, dysartrie, diverse extrapiramidale symptomen en een verminderd bewustzijn (van sedatie tot coma) voor. Verder zijn delirium, convulsie, mogelijk MNS, ademhalingsdepressie, aspiratie, hypertensie of hypotensie, cardiale aritmie (minder dan 2 % van de gevallen) en hart- en ademstilstand gemeld. Dodelijke afloop is gemeld bij acute overdoses vanaf 450 mg; overleving is gemeld na ongeveer 2 g oraal. Er bestaat geen specifiek antidotum; het opwekken van braken wordt niet aanbevolen en maagspoeling of geactiveerde kool kunnen worden toegepast. Symptomatische behandeling en bewaking van de vitale functies volgen het klinische beeld; adrenaline, dopamine en andere sympathicomimetica met bèta-agonistische activiteit worden niet gebruikt omdat ze de hypotensie kunnen verergeren.

Hoe neemt u Olanzapine in?

De volgende gegevens komen uit de SmPC en gelden voor volwassenen; het voorschrift van de arts blijft doorslaggevend.

• Schizofrenie: de aanbevolen startdosering is 10 mg per dag.
• Manische episode: de startdosering is 15 mg eenmaal daags bij monotherapie, of 10 mg dagelijks bij combinatietherapie.
• Preventie van recidieven bij bipolaire stoornis: de aanbevolen startdosering is 10 mg per dag. Wie olanzapine kreeg voor een manische episode, zet de behandeling met dezelfde dosering voort. Bij een nieuwe manische, gemengde of depressieve episode wordt de behandeling voortgezet, zo nodig met aangepaste dosering en een aanvullende behandeling van de stemmingssymptomen.
• Dosisbereik: de dagdosis kan worden aangepast aan de klinische toestand binnen 5 tot 20 mg per dag. Een verhoging boven de startdosering gebeurt pas na een juiste medische herbeoordeling en normaal gesproken met intervallen van minstens 24 uur.
• Ouderen: een lagere startdosering (5 mg per dag) is niet routinematig geïndiceerd, maar kan worden overwogen bij 65 jaar en ouder als de klinische factoren dat rechtvaardigen.
• Verminderde nier- en/of leverfunctie: een lagere startdosering van 5 mg wordt overwogen. Bij matige leverinsufficiëntie (cirrose, Child-Pugh klasse A of B) is de startdosering 5 mg en wordt ze slechts voorzichtig verhoogd.
• Rokers: de startdosering en het dosisbereik hoeven niet routinematig te worden aangepast ten opzichte van niet-rokers. Roken kan het metabolisme induceren; klinisch toezicht wordt aanbevolen en een hogere dosis kan zo nodig worden overwogen. Bij meer dan één factor die het metabolisme vertraagt (vrouwelijk geslacht, hoge leeftijd, niet-roker) wordt een lagere startdosering overwogen en wordt voorzichtig verhoogd.
• Stappen van 2,5 mg: waar zulke verhogingen nodig worden geacht, worden omhulde tabletten gebruikt.
• Kinderen en jongeren onder 18 jaar: niet aanbevolen, wegens een gebrek aan gegevens over veiligheid en werkzaamheid. In korte studies bij adolescenten werden meer gewichtstoename en grotere veranderingen in lipiden en prolactine gemeld dan bij volwassenen.

Wijze van inname

• Olanzapine kan zonder rekening te houden met de maaltijd worden ingenomen, omdat voedsel de opname niet beïnvloedt.
• De orodispergeerbare tablet wordt in de mond geplaatst, waar ze snel in het speeksel dispergeert en gemakkelijk kan worden doorgeslikt. Het is moeilijk de intacte tablet uit de mond te verwijderen.
• De tablet is kwetsbaar en wordt dus onmiddellijk ingenomen na het openen van de blister.
• De tablet kan ook, onmiddellijk vóór toediening, worden opgelost in een vol glas water of een andere geschikte drank: sinaasappelsap, appelsap, melk of koffie.
• Bij het stoppen van de behandeling wordt een geleidelijke afbouw van de dosering overwogen.

Wanneer u een arts raadpleegt

De arts of apotheker wordt snel gecontacteerd bij tekenen van het maligne neuroleptisch syndroom (hoge koorts, spierrigiditeit, veranderde mentale toestand, onregelmatige pols of bloeddruk), bij onverklaarde hoge koorts, bij tekenen van hyperglykemie (polydipsie, polyurie, polyfagie, zwakte), bij aanwijzingen voor tardieve dyskinesie of bij convulsies. Hieronder staat de volledige lijst volgens de SmPC.

Bij klinisch onderzoek waren de meest frequente bijwerkingen (bij 1 % of meer van de patiënten) onder meer slaperigheid, gewichtstoename, eosinofilie, verhoogde prolactine-, cholesterol-, glucose- en triglyceridenwaarden, glucosurie, toegenomen eetlust, duizeligheid, acathisie, parkinsonisme, leukopenie, neutropenie, dyskinesie, orthostatische hypotensie, anticholinerge effecten, voorbijgaande asymptomatische verhogingen van de leveraminotransferasen, rash, asthenie, vermoeidheid, koorts, artralgie, verhoogd alkalische fosfatase, hoog gammaglutamyltransferase, hoog urinezuur, hoge creatinefosfokinase en oedeem. De frequenties zijn als volgt gedefinieerd: zeer vaak (1 op 10 of meer), vaak (1/100 tot < 1/10), soms (1 op 1.000 tot < 1/100), zelden (1 op 10.000 tot < 1/1.000), zeer zelden (< 1/10.000) en niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald). Binnen elke frequentiegroep staan de bijwerkingen volgens afnemende ernst.

Vermoedelijke bijwerkingen kunnen worden gemeld aan het federaal geneesmiddelenagentschap (FAGG) via www.fagg.be.

Hoe bewaart u dit product?

De houdbaarheid bedraagt 2 jaar. Het product wordt bewaard in de oorspronkelijke verpakking, ter bescherming tegen licht en vocht. De orodispergeerbare tablet is kwetsbaar en blijft daarom in de blister tot het ogenblik van inname.

Opgeborgen buiten kinderbereik, met de datum op de verpakking vooraf nagekeken. Ongebruikte tabletten kunnen naar de apotheek worden teruggebracht.

Vragen aan de balie

Bronnen en professionele controle

De gegevens op deze pagina komen uit de officiële samenvatting van de productkenmerken (SmPC) van Olanzapine AB orodispergeerbare tabletten, gepubliceerd door het FAGG (laatste publicatie 1 juli 2022), en uit de bijsluiter van hetzelfde product.

Wat deze pagina niet dekt, hoort bij een zorgverlener thuis. Bij vragen over een lopende behandeling kunt u terecht bij het team van Pharmacie du Pont de l'État in Erquelinnes.

• Samenvatting van de productkenmerken (SmPC), FAGG
• Bijsluiter, FAGG

Nagelezen door Pharmacie du Pont de l’État · 07/11/2026