Nifedipine retard tabletten: gebruik, dosering en bijwerkingen

Nifedipine: het geneesmiddel en zijn gebruik

Waarvoor wordt nifedipine in tabletvorm met verlengde afgifte gebruikt, en bij wie? Nifedipine is een calciumantagonist van de groep van de dihydropyridines (ATC-code C08CA05) en wordt in deze vorm voorgeschreven voor twee aandoeningen: chronisch stabiele angina pectoris (inspanningsangor) en de chronische behandeling van primaire (essentiële) en secundaire hypertensie. Het register kent het product alleen als een geneesmiddel dat op voorschrift wordt afgeleverd.

Het referentieproduct in het Belgische register is Nifedipine Retard EG 30 mg tabletten met verlengde afgifte, van de vergunninghouder EG (Eurogenerics) NV. 'Verlengde afgifte' betekent dat de tablet de werkzame stof geleidelijk vrijgeeft, zodat één inname per dag volstaat. De dagelijkse inname gebeurt 's morgens (zie het toedieningsschema hieronder).

Nifedipine wordt in de darmwand en in de lever afgebroken via het enzymsysteem cytochroom P450 3A4. Geneesmiddelen en voedingsmiddelen die dat systeem remmen of aanzetten, veranderen dus de hoeveelheid nifedipine in het bloed; vandaar de lange lijst van interacties verderop op deze pagina.

Deze pagina vat de officiële samenvatting van de productkenmerken (SmPC) samen: het schema, de samenstelling, de contra-indicaties, de voorzorgen, de bijwerkingen met hun frequentie en de bewaring. De pagina vervangt het voorschrift of het advies van de arts en de apotheker niet. Wie nifedipine al gebruikt, past de dosis of de inname nooit op eigen houtje aan.

Het toedieningsschema

De SmPC vraagt dat de behandeling en de dosis zoveel mogelijk worden aangepast aan de ernst van de aandoening, aan de reactie van de patiënt op het geneesmiddel en aan een inschatting van zijn mogelijke therapietrouw. De tabletten bestaan in 30 mg en 60 mg; het schema met nifedipine ER 30 mg als basisdosis is hieronder uitgewerkt. De SmPC voorziet geen schema met nifedipine 20mg en geen kleinere dosis die door het delen van een tablet zou worden verkregen: de tabletten mogen niet worden geplet of gedeeld.

Chronische stabiele angina pectoris (inspanningsangor)

• De gebruikelijke dosering is eenmaal per dag 1 tablet van 30 mg.
• Indien nodig wordt de dagdosis trapsgewijs verhoogd volgens de individuele behoefte tot eenmaal 60 mg: 2 tabletten van 30 mg of 1 tablet van 60 mg, 's morgens.
• De maximale dosis is eenmaal 120 mg.
• Na een hartinfarct wordt de behandeling ten vroegste na acht dagen gestart, wanneer de bloedsomloop is gestabiliseerd.

Hypertensie

• De gebruikelijke dosis is eenmaal per dag 1 tablet van 30 mg.
• Indien nodig kan de dagdosis worden verhoogd volgens de individuele behoefte tot eenmaal 60 mg, in één keer: 2 tabletten van 30 mg of 1 tablet van 60 mg.

Specifieke patiëntengroepen

• Patiënten ouder dan 65 jaar: volgens de farmacokinetische gegevens is geen dosisaanpassing nodig.
• Nierinsufficiëntie: de dosering is dezelfde als bij een normale nierfunctie, maar er wordt gelet op eventuele tekenen van intolerantie.
• Leverinsufficiëntie: een zorgvuldige controle is vereist en indien nodig kan een lagere dosis nodig zijn.
• Kinderen en jongeren onder 18 jaar: de veiligheid en werkzaamheid van nifedipine zijn niet vastgesteld.

Wijze van inname en duur

• De tabletten zijn bestemd voor oraal gebruik.
• Ze worden over het algemeen 's morgens ingenomen, zonder te kauwen, met een beetje vloeistof en onafhankelijk van de maaltijden.
• De tabletten mogen niet worden geplet of gedeeld.
• Pompelmoes en pompelmoessap worden tijdens de behandeling vermeden (zie de interacties).
• De duur van de behandeling hangt af van de aard van de onderliggende aandoening.

Werkzame stof, sterktes en verpakkingen

De werkzame stof is nifedipine. Een tablet nifedipine 30 mg bevat 30 mg nifedipine en 15 mg lactosemonohydraat; een tablet van 60 mg bevat 60 mg nifedipine en 30 mg lactosemonohydraat. Lactose is de hulpstof met bekend effect. De sterktes in het register zijn 30 mg en 60 mg; een sterkte als nifedipine 10 mg valt buiten wat deze officiële tekst behandelt. De tablet is niet vervormbaar, wat verklaart waarom de tekst voorzichtigheid vraagt bij ernstige vernauwingen van het maagdarmkanaal (zie de voorzorgen).

De prijs van een geneesmiddel op voorschrift wordt niet door de apotheek vrij gekozen: de vergunninghouder stelt de prijs van het product vast, en het RIZIV kan een deel ervan terugbetalen als aan de voorwaarden van de terugbetaling is voldaan.

Wie een zeldzame erfelijke aandoening heeft zoals galactose-intolerantie, algehele lactasedeficiëntie of glucose-galactose-malabsorptie, mag dit geneesmiddel niet gebruiken omdat het lactose bevat. De volledige lijst van hulpstoffen staat in de bijsluiter.

Wat u vooraf nagaat

Wanneer nifedipine niet mag worden gebruikt

• bij overgevoeligheid voor de werkzame stof of voor een van de hulpstoffen;
• in combinatie met rifampicine, omdat door enzyminductie geen werkzame plasmaspiegels van nifedipine kunnen worden bereikt;
• bij cardiovasculaire shock;
• bij instabiele angor;
• bij een acuut myocardinfarct;
• gedurende de eerste acht dagen na een myocardinfarct;
• bij patiënten met een continent stoma of Kock-pouch (ileostoma na proctocolectomie).

Voorzorgen bij gebruik

• Lage bloeddruk, hartfalen en aortastenose. Voorzichtigheid is geboden bij zeer lage bloeddruk (ernstige hypotensie met een systolische bloeddruk onder 90 mm Hg), bij manifeste hartinsufficiëntie en bij ernstige aortastenose.
• Dialyse. Bij dialysepatiënten met maligne hypertensie en hypovolemie is voorzichtigheid geboden, omdat door vasodilatatie een duidelijke bloeddrukdaling kan optreden.
• Lever. Bij leverinsufficiëntie is een zorgvuldige controle vereist; in ernstige gevallen kan een lagere dosis nodig zijn. Klinisch-farmacologisch onderzoek wees niet op een negatieve invloed op de nierfunctie of op de bloedvorming.
• Bloedsuiker. In zeldzame gevallen werd in kortlopende studies hyperglykemie vastgesteld; in langlopende studies werd dat nooit gemeld. Daarmee moet vooral bij diabetes mellitus rekening worden gehouden. Nifedipine heeft geen diabetogeen effect.
• Bètablokkers. Bij gelijktijdig gebruik is nauwkeurige controle nodig, omdat sterke hypotensie en soms zelfs hartinsufficiëntie kunnen optreden.
• Plotse bloeddrukdaling. Dihydropyridines kunnen een acute bloeddrukdaling veroorzaken, wat kan leiden tot hypoperfusie (paradoxale angor) en reflextachycardie. In geïsoleerde gevallen is een myocardinfarct beschreven, al was dat niet te onderscheiden van het natuurlijke verloop van de onderliggende aandoening.
• Maagdarmvernauwingen. De tabletten zijn niet vervormbaar. Voorzichtigheid is geboden bij vooraf bestaande ernstige maagdarmvernauwingen, omdat obstructieve symptomen kunnen optreden; het optreden van een bezoar kan een heelkundige ingreep vergen. In enkele gevallen zijn obstructieve symptomen beschreven zonder voorgeschiedenis van gastro-intestinale klachten.
• Bariumsulfaatradiografie. De onoplosbare tabletten in het lichaam kunnen tot foute conclusies leiden, bijvoorbeeld de interpretatie als poliepen.

Interacties met andere geneesmiddelen en voeding

Nifedipine wordt afgebroken via het cytochroom P450 3A4-systeem in de darmwand en in de lever. Zowel de mate als de duur van een interactie moeten in rekening worden gebracht.

• Rifampicine. Het induceert sterk het enzymsysteem; de biologische beschikbaarheid en de werkzaamheid van nifedipine dalen duidelijk. De combinatie is tegenaangewezen.
• Macrolide antibiotica (bijvoorbeeld erythromycine). Er zijn geen interactiestudies uitgevoerd, maar sommige macroliden remmen het CYP3A4-metabolisme, zodat een verhoging van de nifedipinespiegel niet kan worden uitgesloten. Azithromycine remt het systeem niet, hoewel het structureel nauw verwant is.
• Anti-HIV-proteaseremmers (bijvoorbeeld ritonavir). Ze remmen het systeem en in vitro ook het metabolisme van nifedipine; een uitgesproken stijging van de nifedipinespiegel kan niet worden uitgesloten.
• Azole-antimycotica (bijvoorbeeld ketoconazol). Een formele interactiestudie ontbreekt, maar een aanzienlijke toename van de biologische beschikbaarheid kan niet worden uitgesloten.
• Fluoxetine en nefazodon. Beide remmen het systeem (fluoxetine in vitro aangetoond); een stijging van de nifedipinespiegel kan niet worden uitgesloten.
• Quinupristine/dalfopristine. Gelijktijdige toediening kan leiden tot verhoogde plasmaconcentraties van nifedipine.
• Valproïnezuur. Het verhoogt de spiegels van het verwante nimodipine door enzymremming, zodat een verhoogde nifedipinespiegel en dus een verhoogde werkzaamheid niet kunnen worden uitgesloten.
• Cimetidine. Het verhoogt de nifedipinespiegel en kan de bloeddrukverlagende werking versterken. Het verwante ranitidine beïnvloedt de farmacokinetiek van nifedipine niet.
• Cisapride. Gelijktijdige toediening kan leiden tot verhoogde nifedipinespiegels.
• Anti-epileptica (fenytoïne, carbamazepine, fenobarbital). Fenytoïne induceert het systeem en verlaagt de biologische beschikbaarheid en de werkzaamheid van nifedipine; de klinische respons wordt opgevolgd en zo nodig wordt de dosis verhoogd, met een nieuwe afweging na het stoppen van fenytoïne. Voor carbamazepine en fenobarbital zijn geen formele studies uitgevoerd, maar een daling van de nifedipinespiegel kan niet worden uitgesloten.

Bij de zwakke of matige remmers uit de lijst wordt de bloeddruk opgevolgd en zo nodig wordt een lagere dosis nifedipine overwogen.

In omgekeerde richting beïnvloedt nifedipine ook andere geneesmiddelen:

• Bloeddrukverlagende middelen. Nifedipine kan het effect versterken van diuretica, bètablokkers, ACE-remmers, angiotensine-1-receptorantagonisten, andere calciumantagonisten, alfa-adrenerge blokkers, PDE5-remmers en alfa-methyldopa. Bij combinatie met bètablokkers is nauwlettende opvolging nodig, omdat zich in geïsoleerde gevallen een verergering van hartfalen kan ontwikkelen.
• Digoxine. De klaring van digoxine kan dalen en de spiegel stijgen; de patiënt wordt gecontroleerd op tekenen van digoxine-overdosering en zo nodig wordt de dosis verlaagd.
• Kinidine. In individuele gevallen daalden de kinidinespiegels, of stegen ze duidelijk na het stoppen van nifedipine. Controle van de kinidinespiegels en zo nodig een aanpassing van de dosis worden aanbevolen.
• Tacrolimus. Tacrolimus wordt via hetzelfde enzymsysteem afgebroken; de spiegels worden gecontroleerd en de dosis kan in individuele gevallen worden verlaagd.
• Diltiazem. Het verlaagt de uitscheiding van nifedipine; voorzichtigheid is geboden en een lagere nifedipinedosis kan worden overwogen.
• Pompelmoes en pompelmoessap. Ze remmen het systeem, wat leidt tot hogere spiegels en een langere werkingsduur, en dus tot een versterkt bloeddrukverlagend effect. Na regelmatige consumptie kan dat effect nog minstens 3 dagen na de laatste consumptie aanhouden. Pompelmoes en pompelmoessap worden daarom vermeden.

Zwangerschap, borstvoeding en vruchtbaarheid

Nifedipine mag niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap, tenzij de klinische toestand van de vrouw dat noodzakelijk maakt; het is bestemd voor vrouwen met ernstige hypertensie die niet op de standaardtherapie reageren. Er zijn geen adequate en goed gecontroleerde studies bij zwangere vrouwen en er bestaan onvoldoende gegevens om de mogelijke schadelijkheid voor het ongeboren en het pasgeboren kind te beoordelen. In dieronderzoek veroorzaakte nifedipine embryotoxiciteit, foetotoxiciteit en teratogeniciteit. Op basis van de klinische gegevens is geen specifiek prenataal risico geïdentificeerd, maar een toename van perinatale asfyxie, geboorte door keizersnede, prematuriteit en intra-uteriene groeivertraging is gemeld. Het is onduidelijk of dat het gevolg is van de onderliggende hypertensie, van de behandeling of van een specifiek effect van het geneesmiddel.

Acuut longoedeem is waargenomen toen calciumantagonisten, nifedipine inbegrepen, als tocolyticum tijdens de zwangerschap werden gebruikt, vooral bij meerlingzwangerschappen, bij intraveneuze toediening en/of gelijktijdig gebruik van bèta-2-agonisten. Ook bij gelijktijdige toediening met intraveneus magnesiumsulfaat is nauwgezette controle van de bloeddruk nodig, omdat een plotse bloeddrukdaling zowel voor de moeder als voor het kind schadelijk kan zijn.

Nifedipine gaat over in de moedermelk, in een concentratie die bijna gelijk is aan de serumconcentratie bij de moeder. Het gebruik tijdens borstvoeding wordt niet aanbevolen. Over de vruchtbaarheid meldt de SmPC dat calciumantagonisten zoals nifedipine in geïsoleerde gevallen van in-vitrofertilisatie reversibele biochemische veranderingen in spermatozoïden veroorzaakten, met een gestoorde spermafunctie tot gevolg.

Rijvaardigheid

Reacties op het geneesmiddel, die van persoon tot persoon in intensiteit verschillen, kunnen de bekwaamheid om een voertuig te besturen of machines te gebruiken verminderen. Dat geldt vooral bij het begin van de behandeling, bij een wijziging van de medicatie en bij gelijktijdig gebruik van alcohol.

Overdosering

Bij ernstige intoxicatie zijn bewustzijnsstoornissen tot coma, bloeddrukval, tachycardische of bradycardische hartritmestoornissen, hyperglykemie, metabole acidose, hypoxie en cardiogene shock met pulmonair oedeem gemeld. De behandeling geeft voorrang aan het verwijderen van de werkzame stof en het herstel van een stabiele cardiovasculaire toestand: na orale inname een grondige maagspoeling, bij vertraagde afgifte zo volledig mogelijk om verdere absorptie te voorkomen. Hemodialyse heeft geen nut omdat nifedipine niet dialyseerbaar is; plasmaferese wordt aangeraden. Dat gebeurt uitsluitend in een medische omgeving.

Gemelde reacties

De tabel hieronder is gebaseerd op placebogecontroleerde studies met nifedipine (klinische studiedatabase met 2661 patiënten op nifedipine en 1486 op placebo, en de ACTION-studie met 3825 patiënten op nifedipine en 3840 op placebo), ingedeeld volgens de CIOMS III-frequentiecategorieën. De bijwerkingen onder 'vaak' hadden een frequentie onder 3 %, met uitzondering van oedeem (9,9 %) en hoofdpijn (3,9 %). Frequenties zijn gedefinieerd als vaak (tussen 1/100 en 1/10), soms (1 op 1.000 tot minder dan 1 geval op 100) en zelden (1 op 10.000 tot minder dan 1 geval op 1.000). Effecten die alleen tijdens de postmarketingbewaking zijn waargenomen en waarvoor geen frequentie kon worden bepaald, staan in de kolom 'onbekend'. Binnen elke frequentiegroep staan de effecten in volgorde van afnemende ernst.

Bij dialysepatiënten met maligne hypertensie en hypovolemie kan een uitgesproken bloeddrukdaling optreden als gevolg van vasodilatatie.

Wie tijdens de behandeling aanhoudende buikpijn, braken, ernstige zwelling van gezicht of keel, ademhalingsproblemen of pijn op de borst krijgt, neemt contact op met de arts of de apotheker, en in een noodsituatie met de hulpdiensten.

Vermoedelijke bijwerkingen kunnen worden gemeld aan het FAGG, de Belgische geneesmiddelenautoriteit, via www.fagg.be. Elke melding helpt de verhouding tussen voordelen en risico's van het geneesmiddel voortdurend te volgen.

Na opening

De houdbaarheid bedraagt 3 jaar. De tabletten worden bewaard in de oorspronkelijke verpakking, ter bescherming tegen licht. Dat geldt ook na het openen van de doos: de blisters blijven in de doos en een tablet gaat pas op het moment van inname uit de blister.

De SmPC stelt geen bijzondere eisen aan het afvalmateriaal. Ongebruikt geneesmiddel of afval wordt vernietigd volgens de plaatselijke voorschriften; ongebruikte tabletten kunnen naar de apotheek worden teruggebracht.Zet de doos buiten het bereik van een kind en controleer daar de uiterste datum.

Vragen die wij vaak krijgen

Waarop deze fiche steunt

De gegevens op deze pagina komen uit de officiële samenvatting van de productkenmerken (SmPC) van Nifedipine Retard EG tabletten met verlengde afgifte, gepubliceerd door het FAGG (laatste publicatie 1 juli 2022), en uit de bijsluiter van hetzelfde product.

In de praktijk is de apotheker het snelst bereikbaar voor zo'n vraag. Bij vragen over een lopende behandeling kunt u terecht bij het team van Pharmacie du Pont de l'État in Erquelinnes.

• Samenvatting van de productkenmerken (SmPC), FAGG
• Bijsluiter, FAGG

Nagelezen door Pharmacie du Pont de l’État · 12/11/2026