Doxycycline tabletten: dosering, voorzorgen en bijwerkingen
Wat is Doxycycline?
Doxycycline is een antibioticum uit de klasse van de tetracyclines, ingeschreven onder ATC-code J01AA02. De werkzame stof is doxycyclinemonohydraat. Het middel wordt in het Belgische register afgeleverd op voorschrift; dat geldt voor de verpakking waarop deze pagina steunt (CNK 1597129), de referentie Doxycycline Sandoz 100 mg tabletten van Sandoz nv/sa. In het register staan ook Doxycycline EG 100 mg en Doxycycline EG 200 mg.
De SmPC omschrijft doxycycline als een middel voor infecties door gevoelige kiemen bij volwassenen, adolescenten en kinderen ouder dan 8 jaar. Er wordt op gewezen dat sommige kiemen een hoge resistentieprevalentie hebben en dat de officiële richtlijnen voor het gebruik van antibacteriële middelen moeten worden nageleefd.
De indicaties
- rickettsiosen: de spotted fever-groep (waaronder Rocky Mountain spotted fever), tyfus en de scrubtyfusgroep;
- Q-koorts;
- luchtweginfecties: atypische pneumonie door Mycoplasma pneumoniae;
- infecties van het urogenitaal stelsel: niet-gecompliceerde urethritis of cervicitis en epididymo-orchitis door Chlamydia trachomatis, syfilis bij penicillineallergie, lymphogranuloma venereum en acute aandoening van het bekken;
- adjuvante behandeling van cholera;
- Lyme-artritis stadium I, ook de huidvorm of erythema migrans;
- leptospirose;
- papulopustuleuze acne vulgaris;
- behandeling en profylaxe van malaria.
Bij luchtweginfecties begint de behandeling met een eerste dag van 200 mg, kortweg doxy 200 genoemd: een enkele inname of tweemaal 100 mg met 12 uur ertussen. Een dagdosis doxycycline 200 komt ook terug bij de behandeling van malaria door P. falciparum. Het schema verschilt echter per indicatie, zoals de tabel hieronder toont.
Wanneer en hoe gebruiken
De onderstaande doses gelden voor volwassenen en kinderen ouder dan 12 jaar en komen uit rubriek 4.2 van de SmPC. De schema's worden bepaald door de voorschrijver.
| Indicatie | Schema |
|---|---|
| Luchtweginfecties | 200 mg op de eerste dag (eenmalig of 2 x 100 mg, 12 uur uit elkaar), daarna 100 mg per dag gedurende 5 tot 10 dagen |
| Urethritis of cervicitis door Chlamydia trachomatis | 2 x 100 mg per dag gedurende 7 dagen |
| Epididymo-orchitis door Chlamydia trachomatis | 2 x 100 mg per dag gedurende 10 dagen |
| Primaire en secundaire syfilis | 2 x 100 mg per dag gedurende 14 dagen |
| Lymphogranuloma venereum | 2 x 100 mg per dag gedurende 21 dagen |
| Acute aandoening van het bekken | 2 x 100 mg per dag gedurende 10 dagen, steeds in combinatie met een antibioticum actief tegen N. gonorrhoeae, anaëroben, facultatieve Gram-negatieve bacteriën en streptokokken |
| Adjuvante behandeling van cholera | 300 mg in een unieke dosis |
| Lyme-artritis stadium I | 100 tot 200 mg per dag gedurende 10 tot 20 dagen |
| Leptospirose | 2 x 100 mg per dag gedurende 7 dagen |
| Papulopustuleuze acne vulgaris | 50 mg per dag tot 12 weken |
| Malaria door P. falciparum (chloroquineresistente stammen), behandeling | 200 mg per dag (eenmalig of 2 x 100 mg) gedurende minstens 7 dagen, steeds met een snelwerkend schizonticide |
| Preventie van malaria | 100 mg per dag, enkel voor gebieden met chloroquineresistente P. falciparum, bij intolerantie voor of contra-indicatie van mefloquine of atovaquon/proguanil, en voor korte reizen (minder dan 4 maanden); start 1 tot 2 dagen voor vertrek en loopt tot 4 weken na het verlaten van het gebied |
| Rickettsiosen | 100 mg om de 12 uur, minstens 3 dagen na het verdwijnen van de koorts en tot klinische verbetering; minimaal 5 tot 7 dagen |
| Q-koorts, acuut | 100 mg om de 12 uur gedurende 14 dagen |
Kinderen
Onder de 8 jaar mag doxycycline niet worden gebruikt wegens het risico op tandverkleuring, behalve bij ernstige of levensbedreigende aandoeningen zonder alternatief. Bij kinderen van 8 tot 12 jaar moet het gebruik zorgvuldig worden gerechtvaardigd. Voor kinderen van 45 kg of minder bedraagt de aanvangsdosis bij acute infecties 4,4 mg/kg, gevolgd door 2,2 mg/kg; bij ernstiger infecties kan 4,4 mg/kg gedurende de hele behandeling worden gegeven. Bij rickettsiosen is dat 2,2 mg/kg tweemaal per dag. Bij malaria is dat 4 mg/kg op de eerste dag en daarna 2 mg/kg gedurende minstens 6 dagen, en voor profylaxe 2 mg/kg per dag. Kinderen van meer dan 45 kg krijgen de dosis voor volwassenen.
Nier- en leverfunctie
Bij nierinsufficiëntie is geen aanpassing nodig, omdat de gebruikelijke dosissen niet tot overmatige accumulatie leiden. Hemodialyse en peritoneale dialyse wijzigen de halfwaardetijd niet. Bij leverinsufficiëntie is voorzichtigheid geboden.
Wijze van toediening
Om irritatie en ulceratie van de slokdarm te verminderen wordt de tablet met een voldoende hoeveelheid vloeistof genomen (100 ml of een half glas). Daarna wordt minstens 30 minuten gewacht alvorens men gaat liggen. De tabletten kunnen ook in ongeveer 50 ml water worden opgelost. Bij maagirritatie kunnen melk of voedsel worden gebruikt zonder dat de absorptie schade lijdt: voedsel verandert de absorptie niet significant, en melk en melkproducten beïnvloeden ze minder dan bij tetracycline.
Sterkte, vorm en verpakking
| Kenmerk | Inhoud volgens SmPC en register |
|---|---|
| Werkzame stof | doxycyclinemonohydraat (104,1 mg per tablet volgens het register, overeenkomend met 100 mg doxycycline) |
| Sterkte | doxycycline 100 mg per tablet; het register kent daarnaast doxycycline 200 mg (EG) |
| Hulpstoffen | cellulose, magnesiumstearaat, natriumcarboxymethylzetmeel, polyvinylpyrrolidon, ricinusolie, siliciumdioxide |
| Hulpstof met bekend effect | ricinusolie, dat maagklachten en diarree kan veroorzaken; minder dan 1 mmol natrium (23 mg) per tablet, dus in wezen natriumvrij |
| Uiterlijk | zwak gele tot bruine, ronde, vlakke tabletten met een breukgleuf aan een zijde, doorsnede ongeveer 8 mm; verdeelbaar in gelijke doses |
| Verpakking | dozen met 10 tabletten in PP/aluminium blisters, unit dose |
| Vergunninghouder | Sandoz nv/sa, Hermeslaan |
| Afleveringswijze | op voorschrift |
De SmPC beschrijft de tablet van doxycycline 100 mg. Een totaal van doxycycline 200 mg per dag wordt in de schema's bereikt met 2 x 100 mg of, voor de sterkte uit het register, met een tablet van 200 mg; de verdeling over de dag bepaalt de voorschrijver.
Wisselwerkingen en voorzorgen
Contra-indicaties
- overgevoeligheid voor doxycycline, een andere tetracycline of een hulpstof;
- een reeds bestaand slokdarmletsel;
- kinderen van 8 jaar of jonger, behalve bij ernstige of levensbedreigende aandoeningen waarbij de voordelen waarschijnlijk opwegen tegen de risico's en er geen alternatief is;
- het tweede en derde trimester van de zwangerschap en de borstvoeding, behalve bij levensbedreigende aandoeningen (zoals Rocky Mountain spotted fever) waarbij de voordelen opwegen tegen de risico's en er geen alternatief is.
Waarschuwingen uit de SmPC
- Slokdarm: oesofagitis en slokdarmzweren werden gezien, meestal wanneer de tablet vlak voor het slapengaan of met te weinig vloeistof werd genomen. Bij dyspepsie of retrosternale pijn overweegt men de inname te stoppen. Voorzichtigheid geldt bij antecedenten van slokdarmreflux.
- Pseudomembraneuze colitis: mogelijk met overvloedige waterige, soms bloederige diarree, ernstige buikpijn, buikkrampen, misselijkheid, uitdroging en koorts; zonder behandeling kan ze leiden tot peritonitis, shock en toxisch megacolon. Ze kan optreden tijdens de behandeling of tot 2 maanden na het einde ervan. Middelen die de darmperistaltiek remmen zijn gecontra-indiceerd.
- Superinfectie: vermenigvuldiging van niet-gevoelige kiemen, onder meer Candida, met vaginitis, witte vloed of jeuk. Bij een superinfectie met opportunistische kiemen wordt de behandeling gestopt en vervangen.
- Lever en nier: voorzichtigheid bij leverinsufficiëntie; zeldzame gevallen van leverdisfunctie werden gemeld. Het anti-anabole effect van tetracyclines kan het bloedureumstikstof doen stijgen, maar dat is met doxycycline bij nierinsufficiëntie niet te vrezen. Bij langdurige behandeling wordt een regelmatige controle van hematopoïetische, renale en hepatische functies aanbevolen.
- Huid: exfoliatieve dermatitis, polymorf erytheem, syndroom van Stevens-Johnson, toxische epidermale necrolyse en DRESS werden gemeld; bij ernstige huidreacties wordt doxycycline onmiddellijk gestaakt.
- Zon: fotosensibiliteit met overmatige huidreacties op zonnestralen. Het risico kan hoger zijn bij langdurige behandeling (malariaprofylaxe, acne) en bij grote lichtintensiteit, zoals in de tropen. Een zonnecrème met totale bescherming wordt overwogen en de behandeling wordt bij de eerste tekens van erytheem gestopt. Foto-onycholyse werd eveneens gemeld.
- Seksueel overdraagbare infecties: behandeling vraagt gepaste diagnostiek; patiënten lopen risico op nog andere infecties, dus goede opvolging is aanbevolen.
- Vervallen tabletten: ze worden vermeden, ook al wordt doxycycline niet omgezet in toxische epianhydroderivaten.
- Methoxyfluraan: voorzichtigheid bij anesthesie met methoxyfluraan.
- Lupus en myasthenia gravis: tetracyclines kunnen systemische lupus erythematosus doen opflakkeren; wegens een kans op zwakke neuromusculaire blokkade is voorzichtigheid geboden bij myasthenia gravis.
- Jarisch-Herxheimer-reactie: kan kort na de start optreden bij spirocheet-infecties en is meestal zelfbeperkend.
- Goedaardige intracraniële hypertensie: met hoofdpijn, wazig of dubbel zien, visueel verlies, misselijkheid, braken, tinnitus, retrobulbaire pijn en fotopsie. Het is meestal voorbijgaand na stopzetting, maar permanent zichtverlies werd gemeld. Bij visuele stoornissen is onmiddellijke oftalmologische evaluatie nodig, en de patiënt wordt gevolgd tot hij stabiel is. Uitpuilende fontanellen bij zuigelingen werden eveneens gemeld.
- Porfyrie: er zijn meldingen bij patiënten die tetracyclines ontvingen.
Interacties
- Warfarine en coumarine-anticoagulantia: verlenging van de protrombinetijd; soms is een lagere dosis van het anticoagulans nodig.
- Bètalactams: gelijktijdig gebruik wordt vermeden, omdat bacteriostatica de bactericide werking kunnen belemmeren.
- Antacida met aluminium, calcium of magnesium, andere kationen (zoals strontiumranelaat) en bismutzouten: ze verminderen de absorptie en zijn gecontra-indiceerd bij gelijktijdige behandeling.
- IJzerpreparaten: tussen beide innames moet een zo groot mogelijke tijdsspanne worden gelaten.
- Fenytoïne, barbituraten, carbamazepine en alcohol: ze verkorten de halfwaardetijd; de werkzaamheid blijft behouden als doxycycline in twee giften per dag wordt gegeven.
- Oestroprogestatieve anticonceptie: de doeltreffendheid kan door antibiotica verminderen.
- Methoxyfluraan: verhoogde nefrotoxiciteit.
- Isotretinoïne en andere systemische retinoïden: te vermijden, wegens goedaardige intracraniële hypertensie.
- Rifampicine: kan de serumconcentratie en dus de werkzaamheid verlagen.
- Methotrexaat: verhoogd risico op toxiciteit van methotrexaat.
- Ciclosporine: de plasmaconcentratie kan stijgen; enkel onder gepast toezicht.
- Laboratoriumtests: interferentie met de fluorescentietest kan valse stijgingen van urinaire catecholamines geven.
Zwangerschap, borstvoeding en vruchtbaarheid
Tetracyclines dringen tijdens de groei door tot in botten en tanden, wat een omkeerbare vertraging van de botvorming, een onomkeerbare tandverkleuring en mogelijk meer cariës kan veroorzaken. Het gebruik tijdens de zwangerschap wordt niet aanbevolen en gebeurt enkel als er geen alternatief is, zo kort mogelijk. Vrouwen die zwanger kunnen worden, gebruiken tijdens de behandeling een doeltreffende anticonceptie. Tetracyclines gaan in zodanige mate over in de moedermelk dat effecten bij zuigelingen waarschijnlijk zijn; de concentratie bedraagt ongeveer 30 tot 40 % van die in het plasma van de moeder. Bij vrouwelijke ratten werd geen effect op de vruchtbaarheid aangetoond; klinische gegevens ontbreken.
Kinderen en rijvaardigheid
Tetracyclines tijdens de tandontwikkeling (tweede helft van de zwangerschap, zuigelingen en kinderen tot 8 jaar) kunnen permanente verkleuring (geel-grijs-bruin) en hypoplasie van het tandglazuur veroorzaken. Bij kinderen van 8 tot 12 jaar is het risico zeldzaam. De invloed op de rijvaardigheid is niet bestudeerd; er zijn geen aanwijzingen voor een beïnvloeding.
Overdosering
Acute overdosering met antibiotica is zeldzaam. De behandeling wordt gestaakt en er volgt symptomatische en ondersteunende zorg. Omdat hoge concentraties de slokdarmwand kunnen aantasten, wordt aangeraden de mond te spoelen en water te laten drinken. Dialyse beïnvloedt de serumhalfwaardetijd niet.
De meest beschreven effecten
De frequent gemelde bijwerkingen (tussen 1/100 en 1/10) zijn misselijkheid, braken, proliferatie van Candida met vaginitis, fotosensibiliteitsreacties en huiduitslag. Ernstige overgevoeligheidsreacties zoals anafylactische shock en DRESS zijn zelden gemeld en kunnen fataal aflopen. De SmPC gebruikt de volgende frequenties: zeer vaak (1 op 10 of meer), vaak (tussen 1/100 en 1/10), soms (1 op 1.000 tot minder dan 1 geval op 100), zelden (1 op 10.000 tot minder dan 1 geval op 1.000), zeer zelden (minder dan 1 geval op 10.000) en niet bekend.
| Orgaanklasse | Frequentie | Bijwerkingen |
|---|---|---|
| Bloed en lymfestelsel | Zelden | trombocytopenie, hemolytische anemie, neutropenie, eosinofilie |
| Immuunsysteem | Zelden | overgevoeligheid (met anafylactische shock, anafylactische en anafylactoïde reactie, purpura van Henoch-Schönlein, angio-oedeem, verergering van systemische lupus erythematosus, dyspnoe, serumziekte, perifeer oedeem, netelroos), DRESS, Jarisch-Herxheimer-reactie bij spirocheet-infecties |
| Endocriene aandoeningen | Zelden | bruin-zwarte microscopische verkleuring van de schildklier |
| Voeding en stofwisseling | Zelden | verminderde eetlust |
| Zeer zelden | hypoglykemie | |
| Niet bekend | porfyrie | |
| Zenuwstelsel | Vaak | hoofdpijn |
| Zelden | uitstulping van de fontanel, goedaardige intracraniële hypertensie (pseudotumor cerebri) | |
| Evenwichtsorgaan en oren | Zelden | oorsuizen |
| Ogen | Zelden | visuele stoornis (geassocieerd met goedaardige intracraniële hypertensie) |
| Hart | Zelden | pericarditis, tachycardie |
| Bloedvaten | Zelden | aangezichtsroodheid, hypotensie |
| Maagdarmstelsel | Vaak | misselijkheid, braken |
| Soms | dyspepsie (maagzuur, gastritis) | |
| Zelden | pancreatitis, pseudomembraneuze colitis, colitis door Clostridium difficile, oesofagaal ulcus, oesofagitis, enterocolitis, inflammatoire letsels in de anogenitale streek met superinfectie door Candida, abdominale pijn, diarree, dysfagie, glossitis | |
| Niet bekend | tandverkleuring (omkeerbare, oppervlakkige verkleuring van de blijvende tanden) | |
| Lever en galwegen | Zelden | hepatotoxiciteit, hepatitis, abnormale leverfunctie |
| Huid en onderhuid | Vaak | fotosensibiliteitsreactie, huiduitslag (maculopapuleus en erythemateus) |
| Zelden | toxische epidermale necrolyse, syndroom van Stevens-Johnson, polymorf erytheem, exfoliatieve dermatitis, foto-onycholyse, hyperpigmentatie van de huid bij chronisch gebruik | |
| Skeletspierstelsel | Zelden | artralgie, myalgie |
| Nieren en urinewegen | Zelden | verhoogd bloedureumstikstof |
| Voortplantingsstelsel en borsten | Vaak | proliferatie van Candida met vaginitis, vaginale vloed en vaginale jeuk |
Het fototoxiciteitsrisico is dosisafhankelijk en mogelijk hoger bij langdurige behandeling. De tandverkleuring komt vaker voor bij langdurige toediening, maar werd ook na herhaalde korte kuren gezien. Bij prematuren die oraal tetracycline kregen (25 mg/kg om de 6 uur) werd een vermindering van de fibulagroeisnelheid gezien, die na stopzetting omkeerbaar bleek.
Waargenomen bijwerkingen kunnen aan het Belgische meldsysteem worden doorgegeven.be.
Waar u dit geneesmiddel bewaart
De houdbaarheid bedraagt 3 jaar. Het geneesmiddel wordt bewaard beneden 25 °C en ter bescherming tegen licht, buiten het zicht en bereik van kinderen. De blisters blijven in de doos tot aan de inname en de vervaldatum op de doos wordt nagekeken. Vervallen tabletten worden vermeden.
Wat klanten vragen
Waarom moet doxycycline met veel water worden genomen?
Omdat tabletten van tetracyclines de slokdarm kunnen irriteren. De SmPC beschrijft oesofagitis en slokdarmzweren, vooral bij inname vlak voor het slapengaan of met te weinig vloeistof. Daarom gaat de tablet met 100 ml water (een half glas) naar binnen en blijft men minstens 30 minuten rechtop voordat men gaat liggen.
Wat betekent zonlicht tijdens een kuur met doxycycline?
Zonlicht kan sterkere huidreacties uitlokken dan gewoonlijk. Het fototoxiciteitsrisico is dosisafhankelijk en mogelijk hoger bij een langdurige behandeling, zoals bij acne of malariaprofylaxe, en bij veel licht, bijvoorbeeld in de tropen. Een zonnecrème met totale bescherming wordt overwogen en bij de eerste tekenen van erytheem wordt de behandeling gestopt.
Mogen melk, voedsel of een maagzuurremmer samen met doxycycline worden genomen?
Melk of voedsel mag bij maagirritatie, zonder dat de absorptie significant verandert. Antacida met aluminium, calcium of magnesium en bismutzouten zijn echter gecontra-indiceerd, omdat ze de opname verminderen. Bij ijzerpreparaten wordt een zo groot mogelijke tijdsspanne tussen de innames gelaten.
Verandert doxycycline de werking van de pil?
De SmPC vermeldt dat de doeltreffendheid van oestroprogestatieve anticonceptie kan verminderen door antibiotica. Tijdens de zwangerschap wordt doxycycline niet aanbevolen, en vrouwen die zwanger kunnen worden gebruiken tijdens de behandeling een doeltreffende anticonceptie. Overleg met de arts of apotheker is aangewezen.
Vanaf welke leeftijd kan doxycycline worden gebruikt?
Het middel is bedoeld voor volwassenen, adolescenten en kinderen ouder dan 8 jaar. Onder 8 jaar bestaat het risico op onomkeerbare verkleuring van de tanden en hypoplasie van het tandglazuur, zodat enkel bij ernstige of levensbedreigende aandoeningen zonder alternatief een uitzondering kan worden gemaakt. Tussen 8 en 12 jaar moet het gebruik zorgvuldig worden gerechtvaardigd.
Wat betekent generisch precies bij een oude stof als doxycycline?
Een generisch geneesmiddel bevat dezelfde werkzame stof in dezelfde hoeveelheid en farmaceutische vorm als een referentiegeneesmiddel, en wordt op die basis door de overheid beoordeeld. Het register vermeldt doxycyclinetabletten onder de namen Sandoz en EG. Welke naam op de doos staat, zegt dus niets over de werkzame stof, die doxycyclinemonohydraat blijft. Meer uitleg geeft het Europees Geneesmiddelenbureau.
Waarop moet u letten als doxycycline uit het buitenland wordt geleverd?
Doxycycline kopen zonder voorschrift is in België niet mogelijk, omdat het middel voorschriftplichtig is en de online verkoop van voorschriftplichtige geneesmiddelen verboden is. Een levering uit het buitenland biedt geen garantie over herkomst, samenstelling of bewaring van het product. Enkel een erkende apotheek mag onder de voorwaarden van het FAGG geneesmiddelen zonder voorschrift online aanbieden. Wat een publieksprijs betreft: die wordt vastgelegd door de vergunninghouder, en het RIZIV kan een terugbetaling voorzien. De regels vindt u bij het FAGG. Deze pagina is informatief: er is geen winkelmand.
De basis van deze fiche
Deze fiche is gebaseerd op de Belgische samenvatting van de productkenmerken van Doxycycline Sandoz (laatst gepubliceerd op 27 februari 2026 bij het FAGG) en op de bijsluiter ervan, aangevuld met de registergegevens over sterkten en afleveringswijze.
De apotheekbalie blijft de plaats voor dit soort vragen. De apotheek Pharmacie du Pont de l'État in Erquelinnes ondertekent deze informatie.