Clomid 50 mg (clomifeencitraat): gebruik, dosering en risico's
Clomifeencitraat: wat is dat?
Clomid is geen hormoonvervanger, geen anticonceptiemiddel en geen behandeling die voor elke vorm van onvruchtbaarheid dient. Het is een tablet met clomifeencitraat die uitsluitend wordt gebruikt wanneer de eisprong uitblijft doordat de hormonale sturing tussen hypothalamus en hypofyse niet goed verloopt. Clomifeencitraat stimuleert de eigen productie van gonadotrofinen, de hormonen die de eierstokken aansturen, en heeft daarnaast een zeer lichte oestrogene activiteit. Het is ingedeeld onder ATC-code G03GB02.
Die werking verklaart ook wat het middel niet doet. Clomifeencitraat vervangt de specifieke behandelingen van andere oorzaken van uitblijvende eisprong niet, zoals een te hoge prolactinespiegel (hyperprolactinemie) of afwijkingen van schildklier en bijnier. Het werkt niet bij primaire hypofyse-insufficiëntie of primaire ovariële insufficiëntie. Andere mogelijke oorzaken van onvruchtbaarheid worden uitgesloten of goed behandeld voor clomifeencitraat wordt gegeven.
Wie een Clomid 50 mg kopen wil, moet weten dat het middel in het Belgische register op voorschrift wordt afgeleverd. Er is een gynaecologisch onderzoek nodig voor de behandeling start, en de arts bepaalt de duur van elke cyclus. De pagina hieronder geeft de gegevens uit de officiële Samenvatting van de Productkenmerken weer, zodat u de bijsluiter en het gesprek met de arts beter kunt volgen.
Voor wie deze behandeling bedoeld is
De enige indicatie is de behandeling van anovulatoire onvruchtbaarheid die voortkomt uit functionele afwijkingen van de hypothalamus-hypofyse-as, bijvoorbeeld normogonadotrofische anovulatie of het polycystisch ovariumsyndroom, bij vrouwen met een zwangerschapswens.
Wie het meest kans maakt om te reageren, is de vrouw met een resterende eigen oestrogeenproductie. Die productie wordt geraamd met een progestativatest (treedt er een menstruatie op na toediening van een progestativum?) of door de oestradiolconcentratie in het bloed te meten. Een laag oestrogeengehalte sluit een goed resultaat niet uit, ook al is de uitgangssituatie klinisch minder gunstig.
Voor mannen, voor vrouwen zonder zwangerschapswens en voor andere oorzaken van onvruchtbaarheid is er geen indicatie.
Samenstelling en vorm
Elke tablet Clomid bevat 50 mg clomifeencitraat als werkzame stof. Clomid 50mg is de enige sterkte in het Belgische register; een Clomid 25 mg bestaat er niet. De tablet wordt geleverd in een blisterverpakking van PVC en aluminium, in dozen van 10 tabletten. De houder van de vergunning is Fidia farmaceutici S.p.A. in Abano Terme (Italië).
| Gegeven | Inhoud |
|---|---|
| Werkzame stof | Clomifeencitraat, 50 mg per tablet |
| Farmaceutische vorm | Tablet |
| Hulpstoffen | Geel ijzeroxide, lactosemonohydraat, magnesiumstearaat, maïszetmeel, gepregelatiniseerd maïszetmeel, sacharose |
| Hulpstoffen met bekend effect | Lactosemonohydraat 67,5 mg en sacharose 67,5 mg per tablet |
| Verpakking | Blister PVC/aluminium, doos van 10 tabletten |
| Vergunninghouder | Fidia farmaceutici S.p.A., via Ponte della Fabbrica 3/A, 35031 Abano Terme (PD), Italië |
Door de aanwezigheid van lactose en sacharose mogen patiënten met zeldzame erfelijke aandoeningen zoals galactose-intolerantie, algehele lactasedeficiëntie, glucose-galactosemalabsorptie, fructose-intolerantie of sucrase-isomaltase-insufficiëntie dit geneesmiddel niet gebruiken.
Hoe Clomid wordt gebruikt
De dosering wordt door de arts voorgeschreven. De onderstaande punten geven de regels uit de officiële tekst weer.
- Eerste cyclus: 50 mg (1 tablet) per dag gedurende 5 dagen.
- Startmoment: bij spontane menstruatie, of een menstruatie opgewekt met progestativa of oestroprogestativa, begint het schema op of rond de 5de dag van de cyclus. Bij patiënten zonder recente baarmoederbloeding kan de behandeling op eender welk ogenblik starten.
- Gynaecologisch onderzoek: nodig voor de behandeling start, en vóór elke nieuwe behandelingscyclus.
- Zwangerschap uitsluiten: voor de behandeling wordt gestart of hervat, zodat het middel niet aan het begin van een zwangerschap wordt ingenomen.
- Als de eisprong optreedt: het heeft geen zin de dosis in de volgende cycli te verhogen.
- Als de eisprong uitblijft: 100 mg per dag (2 tabletten van 50 mg in één inname) gedurende 5 dagen. Die cyclus kan worden gestart vanaf de 30ste dag van de vorige cyclus.
- Maximum: niet meer dan 100 mg per dag en niet langer dan 5 dagen per cyclus.
- Geen reactie op de hogere dosis: het wordt niet aanbevolen de behandeling voort te zetten.
- Duur: werkzaamheid en veiligheid van meer dan 6 behandelingscycli zijn niet aangetoond.
Nagaan of de behandeling werkt
De eisprong wordt klassiek opgevolgd met de temperatuurcurve: de basale temperatuur stijgt na de eisprong en blijft 10 tot 14 dagen verhoogd. Andere mogelijkheden zijn het meten van progesteron in het bloed halverwege de luteale fase en de echografische beoordeling van de follikel vóór de eisprong. Het onderzoek van het baarmoederhalsslijm kan nuttig zijn, vooral wanneer de eisprong moet samenvallen met een kunstmatige bevruchting. Het blijft belangrijk dat geslachtsgemeenschap samenvalt met de periode van vermoede vruchtbaarheid.
Overdosering
Tekenen en symptomen van overdosering zijn misselijkheid en braken, opvliegers, wazig zicht of lichtflitsen, scotomen, en vergrote eierstokken met pijn in de buik of het kleine bekken. Een ernstige overstimulatie kan gepaard gaan met gewichtstoename en ascites. Het volume van de eierstokken kan pas meerdere dagen na het stoppen maximaal zijn. Vrouwen op vruchtbare leeftijd die een massale dosis namen, worden twee tot drie weken gevolgd op tekenen van vergrote eierstokken, met echografie en meting van de oestrogeenspiegels. Er zijn nooit gevallen van acute intoxicatie met clomifeencitraat gemeld.
Voorzorgen en contra-indicaties
Wanneer Clomid niet mag worden gebruikt
- Overgevoeligheid voor clomifeencitraat of voor een van de hulpstoffen.
- Zwangerschap.
- Leverziekte of een voorgeschiedenis van leverstoornissen.
- Abnormale baarmoederbloeding van onbekende oorsprong.
- Een ovariumcyste, behalve bij polycystische ovaria, omdat de cyste dan groter zou kunnen worden. Voor elke kuur wordt nagegaan of er een cyste aanwezig is.
- Organisch letsel in de schedel, zoals een hypofysetumor.
- Een niet-beheerste functiestoornis van schildklier of bijnier.
- Oestrogeenafhankelijke neoplasieën.
- Een medisch bevestigde voorgeschiedenis van significante visuele stoornissen door Clomid, bij eerdere of huidige behandelingen.
Overgevoeligheidsreacties
Overgevoeligheidsreacties, waaronder anafylaxie en angio-oedeem, zijn gemeld. Bij een allergische reactie wordt Clomid gestopt en een passende symptomatische behandeling gestart.
Ovarieel hyperstimulatiesyndroom
Dit syndroom is gemeld bij clomifeencitraat alleen en samen met gonadotrofinen. Zelden zijn ernstige vormen voorgekomen met pericardiaal vocht, anasarca, hydrothorax, acute buik, nierinsufficiëntie, longoedeem, ovariële bloedingen, diepe veneuze trombose, ovariële torsie en ademhalingsproblemen. Na een bevruchting kan een ernstige vorm snel evolueren. Om het risico te beperken wordt de laagste dosis gegeven waarvan wordt vermoed dat ze het verwachte resultaat geeft.
Pijn in de buik of het kleine bekken, gewichtstoename of last en uitzetting van de buik na inname moeten de patiënte aanzetten haar arts te verwittigen. De oestrogeenspiegels worden dan gemeten en een echografie van het bekken wordt gemaakt om een cyste of overstimulatie op te sporen. Omdat vergrote eierstokken kwetsbaar zijn, gebeurt het onderzoek van buik en bekken met bijzondere voorzichtigheid. Bij hyperstimulatie wordt de behandeling opgeschort tot de eierstokken hun oorspronkelijke volume hebben. De vergroting van de eierstokken en de cystevorming nemen normaal spontaan af enkele dagen of weken na het stoppen. De dosis en/of duur van de volgende cyclus worden dan verminderd. Sommige patiënten met polycystisch ovariumsyndroom zijn uitzonderlijk gevoelig voor gonadotrofinen en kunnen overdreven reageren op de gebruikelijke dosis.
Zicht
Visuele stoornissen zoals accommodatiestoornissen, wazig zicht en vlekken of lichtflitsen (flikkerscotomen) kunnen tijdens of kort na de behandeling optreden. Meestal zijn ze omkeerbaar, maar er zijn gevallen van langdurige of onomkeerbare stoornissen gemeld, soms met gedeeltelijke of volledige visuele beperking (blindheid), ook na het stoppen van Clomid. Ze komen vooral voor bij een hogere dosis of langere behandelingsduur. Bij ongewone visuele symptomen moet de behandeling onmiddellijk worden gestopt en de arts worden ingelicht. Een volledig oogheelkundig onderzoek volgt, en de behandeling wordt definitief stopgezet als er geen andere oorzaak wordt gevonden.
Zwangerschap en bevruchting
- Meervoudige zwangerschap: het risico is groter, ook voor een gelijktijdige zwangerschap in en buiten de baarmoeder. In klinische proeven bedroeg de frequentie 7,9 %, waarvan 6,9 % tweelingen, 0,5 % drielingen, 0,3 % vierlingen en 0,13 % vijflingen. Bij tweelingen is de verhouding monozygoot op dizygoot 1 op 5. De complicaties moeten aan de patiënte worden uitgelegd.
- Buitenbaarmoederlijke zwangerschap: het risico is verhoogd, ook ter hoogte van eileider en eierstok.
- Aangeboren afwijkingen: er zijn geïsoleerde meldingen, maar niet aangetoond is dat Clomid de frequentie bij kinderen van vrouwen met vruchtbaarheidsproblemen verandert. In klinische proeven was er geen verschil met de algemene bevolking. Bij bevruchtingen na spontane betrekkingen en na door clomifeencitraat opgewekte eisprongen werd een toename van neuraalbuisafwijkingen gevonden. Er is geen verschil in incidentie tussen toediening tot de 19de dag na de conceptie en toediening tussen de 20ste en de 35ste dag.
- Borstvoeding: Clomid is niet aangewezen tijdens het geven van borstvoeding. Clomifeencitraat kan bij sommige patiënten de borststuwing na de bevalling en de melkproductie verminderen.
Andere voorzorgen
- Voorzichtigheid is geboden bij tromboflebitis, eerdere trombo-embolie en ernstige onbehandelde hypertensie, omdat clomifeencitraat een zeer lichte oestrogene activiteit heeft.
- Bij fibromen van de baarmoeder bestaat de mogelijkheid dat ze verder aangroeien.
- Hypertriglyceridemie is gemeld na de commercialisering. Uitgesproken verhoging kan leiden tot een mogelijk levensbedreigende pancreatitis. Een voorgeschiedenis of familiale geschiedenis van hyperlipidemie, een dosis boven de aanbevolen dosis en een langere behandeling verhogen het risico. Regelmatige controle van de triglyceriden kan dan aangewezen zijn.
- Eierstokkanker: onvruchtbaarheid is een primaire risicofactor. Recente epidemiologische studies en cohortstudies leverden geen overtuigend bewijs voor een verband tussen vruchtbaarheidsmiddelen, clomifeen inbegrepen, en een hoger risico.
Interacties
Bij gelijktijdig gebruik met gonadotrofinen stijgt het risico op overstimulatie van de eierstokken en op meervoudige zwangerschap aanzienlijk. Die combinatie wordt enkel overwogen bij welbepaalde indicaties en onder strikte dagelijkse gynaecologische controle.
Autorijden
Clomid heeft een matige invloed op de rijvaardigheid en op het bedienen van machines. Wazig zicht of andere visuele symptomen kunnen optreden tijdens de behandeling of onmiddellijk na het stoppen, en activiteiten zoals autorijden riskanter maken, vooral bij wisselende verlichting.
Wat u kunt ervaren
In klinische studies kwamen de bijwerkingen vaker voor bij de hoogste dosissen. De meest voorkomende waren een vergroting van de eierstokken (13,6 %), opvliegers (10,4 %), last in buik en klein bekken zoals uitzetting en zwelling (5,5 %), misselijkheid en braken (2,2 %), last in de borsten (2,1 %), visuele symptomen (1,5 %) en tussentijdse bloedingen of hevige menstruaties (1,3 %). Ernstiger bijwerkingen, zoals eventueel onomkeerbare oogaandoeningen, ovariële hyperstimulatie, meervoudige of buitenbaarmoederlijke zwangerschap en het optreden of verergeren van hormoonafhankelijke tumoren, komen slechts sporadisch, zeer zelden of zelden voor.
| Orgaanklasse | Frequentie | Bijwerkingen |
|---|---|---|
| Neoplasmata | Zeer zelden | Optreden of verergeren van endocrien gerelateerde of -afhankelijke tumoren |
| Immuunsysteem | Niet bekend | Overgevoeligheidsreacties, waaronder anafylaxie en angio-oedeem |
| Voeding en stofwisseling | Niet bekend | Gewichtstoename, hypertriglyceridemie soms met pancreatitis |
| Psychisch | Niet bekend | Angst, depressie, stemmingswisselingen en prikkelbaarheid, zenuwachtigheid, slapeloosheid |
| Zenuwstelsel | Zelden | Convulsies |
| Zenuwstelsel | Niet bekend | Voorbijgaande paresthesie en duizeligheid |
| Ogen | Soms | Wazig zicht, flikkerscotomen (vlekken of flitsen), fosfenen |
| Ogen | Zelden | Cataract, optische neuritis |
| Ogen | Niet bekend | Verminderde gezichtsscherpte, dubbelzien, oogpijn, accommodatiestoornissen, optische ischemische neuropathie, netvliesloslating, centrale occlusie van de netvliesader, glasvochtloslating, nabeelden, elektroretinografische veranderingen, spasmen van de retinale arteriolen, loslaten van het achterste glasvocht |
| Hart | Niet bekend | Snelle hartslag, hartkloppingen |
| Bloedvaten | Niet bekend | Vasomotorische stoornissen van het gelaat |
| Maag en darmen | Niet bekend | Spijsverteringsintolerantie, pancreatitis |
| Lever en galwegen | Niet bekend | BSP-retentie, verhoogde transaminasen |
| Huid | Zeer zelden | Haaruitval, omkeerbaar bij stoppen van de behandeling |
| Huid | Niet bekend | Dermatitis, netelroos, huiduitslag, allergische reacties, blauwe plekken |
| Nieren en urinewegen | Niet bekend | Frequent urineren |
| Voortplantingsstelsel en borsten | Soms | Bij hogere doses: sterke ovariële hyperstimulatie, ontwikkeling of toename van een cyste, ontwikkeling of verergering van bestaande ovariële endometriose |
| Voortplantingsstelsel en borsten | Zelden | Bij de aanbevolen dosis: ovariële hyperstimulatie |
| Voortplantingsstelsel en borsten | Niet bekend | Gespannen borsten, hevige menstruaties, tussentijdse bloedingen, te weinig baarmoederhalsslijm, buikklachten, toegenomen cyclische eierstokpijn (Mittelschmerz), meervoudige zwangerschappen met ook gelijktijdige zwangerschap in en buiten de baarmoeder, verminderde dikte van het baarmoederslijmvlies |
| Onderzoeken | Niet bekend | Verhoogde desmosterolspiegels bij langdurig gebruik |
Enkele bijwerkingen nader bekeken
Zicht. Wazig zicht en flikkerscotomen nemen toe bij een hogere totale dosis en lijken te komen door een versterking en aanhouden van nabeelden. Ze verschijnen vaak voor het eerst of worden erger bij fel licht. Gewoonlijk zijn ze omkeerbaar, maar langdurige stoornissen zijn gemeld, ook na het stoppen, en ze kunnen onomkeerbaar zijn, vooral bij een hogere dosering of langere behandeling. Na de commercialisering zijn bovendien meldingen gedaan van netvlies- en zenuwproblemen, in sommige gevallen met omkeerbare of onomkeerbare, gedeeltelijke of volledige visuele beperking.
Gezicht en opvliegers. De vasomotorische klachten doen denken aan de opvliegers van de menopauze, zijn zelden uitgesproken en verdwijnen snel na het stoppen.
Lever. Bij 141 patiënten werd de BSP-retentie gemeten; ze lag bij 32 patiënten boven 5 %. Behalve bij continue langdurige toediening of een bestaande leveraandoening was de retentie doorgaans minimaal. In een andere studie bij 94 patiënten, met 6 maandelijkse cycli clomifeencitraat of placebo, werd een retentie boven 5 % vastgesteld bij 11 patiënten, van wie 6 het geneesmiddel en 5 placebo hadden genomen.
Eierstokken. Bij de aanbevolen dosis is een abnormale vergroting van de eierstokken door meerdere rijpende follikels zeldzaam; bij de hogere dosis stijgt het risico. Dit syndroom gaat zelden gepaard met ascites, en de meeste patiënten kunnen conservatief worden behandeld omdat het spontaan terugloopt. Buikklachten komen vaak door de eisprong zelf, door premenstruele verschijnselen of door overstimulatie.
Cholesterol. Bij langere toediening kan Clomid de cholesterolsynthese beïnvloeden en kunnen de desmosterolspiegels stijgen. Hypertriglyceridemie, soms met pancreatitis, werd gezien bij patiënten met een voorgeschiedenis of familiale geschiedenis ervan en bij hogere dosissen of langere duur dan aanbevolen.
Een bijwerking melden
Een onverwachte reactie is het melden waard bij het Belgische systeem voor geneesmiddelenbewaking.be.
Het middel in goede staat houden
De houdbaarheid van Clomid bedraagt 3 jaar. De tabletten worden bewaard beneden 25 °C, in de blisterverpakking tot het ogenblik van inname.Berg het op buiten het bereik van kinderen en let op de vervaldatum op de doos. Tabletten die niet meer nodig zijn, kunt u terugbrengen naar de apotheek.
Praktische vragen
Kan ik Clomid kopen zonder voorschrift?
Neen. Clomid staat in het Belgische register op voorschrift. Dat ligt voor de hand: voor de start is een gynaecologisch onderzoek nodig, een zwangerschap moet zijn uitgesloten en de arts bepaalt dosis en duur van elke cyclus.
Hoeveel cycli met Clomid zijn er mogelijk en wanneer wordt de dosis verhoogd?
De eerste cyclus is 50 mg per dag gedurende 5 dagen. Alleen als de eisprong uitblijft, wordt in een volgende cyclus 100 mg per dag gedurende 5 dagen aanbevolen. Meer dan 100 mg per dag of langer dan 5 dagen is niet toegelaten. Voor meer dan 6 cycli zijn werkzaamheid en veiligheid niet aangetoond. Treedt de eisprong op bij 50 mg, dan heeft het geen zin de dosis te verhogen.
Wat moet ik doen als mijn zicht verandert tijdens de behandeling?
Stop onmiddellijk met het innemen en verwittig de arts. Vlekken, lichtflitsen of wazig zicht zijn meestal omkeerbaar, maar langdurige of onomkeerbare stoornissen zijn gemeld. Een volledig oogheelkundig onderzoek is dan nodig, en de behandeling wordt definitief stopgezet als er geen andere oorzaak wordt gevonden. Tot het zicht normaal is, kunnen autorijden of het bedienen van machines riskanter zijn, vooral bij wisselend licht.
Hoe groot is de kans op een meervoudige zwangerschap na Clomid?
Het risico is groter dan zonder behandeling. In klinische proeven bedroeg de frequentie van meervoudige zwangerschap 7,9 %, waarvan 6,9 % tweelingen. De complicaties van een meervoudige zwangerschap moeten aan de patiënte worden uitgelegd. Ook een buitenbaarmoederlijke zwangerschap komt vaker voor.
Kan de apotheker mijn clomifeentabletten van 50 mg door een andere merknaam vervangen?
Dat hangt af van het voorschrift: heeft de arts een merknaam of een bepaalde sterkte genoteerd, dan bepaalt dat wat de apotheker mag meegeven. Een navolger met clomifeencitraat moet bij zijn vergunning aantonen dat hij gelijk werkt, maar de tablet kan er anders uitzien. Bespreek een wissel bij een vruchtbaarheidsbehandeling vooraf, zodat u weet welke tablet u in welke cyclus neemt. Zie ook de uitleg van het Europese geneesmiddelenbureau EMA.
Is Clomid 50 mg aan huis laten leveren iets anders dan het bij de apotheek laten klaarleggen?
Ja. Thuislevering via een website is verkoop op afstand, en die weg is voor Clomid (clomifeencitraat, tabletten van 50 mg) gesloten, omdat het middel in het register enkel op voorschrift wordt afgeleverd. Bij afgifte aan de balie van de apotheek ligt het voorschrift op tafel en kan de apotheker uitleg geven bij een middel dat de eisprong stimuleert. Alleen voor middelen zonder voorschrift laat de Belgische regelgeving een online aanbod toe, en dan nog uitsluitend via een erkende apotheek. Wat het FAGG daarover zegt, leest u op de pagina van het FAGG over online kopen.
Officiële bronnen
Deze pagina is gebaseerd op de Samenvatting van de Productkenmerken en de bijsluiter van Clomid 50 mg tabletten, zoals gepubliceerd door het FAGG (laatste publicatie 26 november 2025).Klopt er iets niet, dan zegt de arts of de apotheker dat.
Deze informatiepagina wordt ondertekend door Pharmacie du Pont de l'État in Erquelinnes.