Cialis tadalafil: indicaties, dosering en bijwerkingen
De rol van tadalafil
Cialis is de merknaam van Eli Lilly Nederland B.V. (Orteliuslaan 1000, 3528 BD Utrecht, Nederland), de houder van de vergunning voor het in de handel brengen. In het Belgische register staat de naam voor filmomhulde tabletten van 2,5 mg, 5 mg, 10 mg en 20 mg; de referentieverpakking op deze pagina is Cialis 5 mg (CNK 3070901). Het is een geneesmiddel dat enkel op voorschrift wordt afgeleverd, met tadalafil als werkzame stof. Tadalafil behoort tot de PDE5-remmers (ATC-code G04BE08, de groep van de urologische middelen).
Cialis is geen afrodisiacum, geen hormoonbehandeling en geen middel dat vanzelf een erectie opwekt. De bijsluitertekst zegt het zelf: voor de werkzaamheid bij erectiestoornissen is seksuele prikkeling noodzakelijk. Cialis is evenmin een middel voor vrouwen: het is niet geïndiceerd voor gebruik door vrouwen, en voor kinderen en jongeren bestaat er geen relevante toepassing bij erectiestoornissen.
Tadalafil heeft vasodilaterende eigenschappen, wat zich uit in milde en voorbijgaande verlagingen van de bloeddruk. Die eigenschap verklaart waarom de lijst met contra-indicaties en voorzorgen hieronder zo veel aandacht geeft aan het hart, de bloedvaten en aan andere geneesmiddelen die de bloeddruk beïnvloeden.
Bij welke klachten dit middel hoort
De officiële tekst noemt twee indicaties voor volwassen mannen. Ze zijn niet uitwisselbaar, want de aanbevolen doses verschillen per indicatie.
Erectiestoornissen
Cialis is bestemd voor de behandeling van erectiestoornissen bij volwassen mannen. Voordat een geneesmiddel wordt overwogen, moeten de medische voorgeschiedenis en een lichamelijk onderzoek de aard van de stoornis en de mogelijke onderliggende oorzaken in kaart brengen. Pas daarna wordt de geschikte behandeling gekozen.
Benigne prostaathyperplasie
De tweede indicatie is de behandeling van de verschijnselen en symptomen van benigne prostaathyperplasie, de goedaardige vergroting van de prostaat, bij volwassen mannen. Vóór de start van deze behandeling moet worden onderzocht of er geen prostaatcarcinoom aanwezig is, en moeten ook de hart- en bloedvaten worden nagekeken.
Wat de tekst niet beweert
Het is niet bekend of Cialis werkzaam is bij patiënten die een bekkenoperatie of een radicale, niet-zenuwsparende prostatectomie hebben ondergaan.
Samenstelling: werkzame stof en hulpstoffen
In de doos Cialis 5 mg zit een filmomhulde tablet met 5 mg tadalafil. De officiële tekst beschrijft vooral de tabletten van 10 mg en 20 mg: de gegevens over kleur en merktekens gelden voor die twee sterktes en niet voor de 5 mg.
| Onderdeel | Wat de productinformatie zegt |
|---|---|
| Werkzame stof | Tadalafil, 5 mg per filmomhulde tablet in de referentieverpakking |
| Sterktes in het register | 2,5 mg, 5 mg, 10 mg en 20 mg |
| Farmaceutische vorm | Filmomhulde tablet voor oraal gebruik |
| Tabletkern, hulpstoffen | Lactosemonohydraat, croscarmellosenatrium, hydroxypropylcellulose, microkristallijne cellulose, natriumlaurylsulfaat, magnesiumstearaat |
| Filmomhulling, hulpstoffen | Lactosemonohydraat, hypromellose, triacetine, titaniumdioxide (E171), geel ijzeroxide (E172), rood ijzeroxide (E172), talk |
| Lactose per tablet | 170 mg bij de tablet van 10 mg en 233 mg bij de tablet van 20 mg |
| Natrium | Minder dan 1 mmol (23 mg) per tablet |
| Voorkomen | Tablet van 10 mg: lichtgeel en amandelvormig, aan één zijde gemerkt met C 10. Tablet van 20 mg: geel en amandelvormig, aan één zijde gemerkt met C 20 |
Twee hulpstoffen verdienen een toelichting. Lactose zit zowel in de kern als in de omhulling. De productinformatie waarschuwt dat patiënten met zeldzame erfelijke aandoeningen zoals galactose-intolerantie, algehele lactasedeficiëntie of glucose-galactose-malabsorptie dit geneesmiddel niet mogen gebruiken. Natrium speelt praktisch geen rol: omdat de hoeveelheid onder 1 mmol per tablet blijft, wordt het geneesmiddel in wezen natriumvrij genoemd.
Gebruiksaanwijzing en doses
Cialis wordt ingeslikt. De tabletten bestaan in sterktes van 2,5, 5, 10 en 20 mg. Wie het doosje van 5 mg in de hand heeft, houdt dus de sterkte voor dagelijks gebruik vast, niet de sterkte voor gebruik op verzoek. De arts bepaalt de dosis; het voorschrift en de bijsluiter gaan voor.
Erectiestoornissen: gebruik op verzoek
De aanbevolen dosis is in het algemeen 10 mg, in te nemen vóór de verwachte seksuele activiteit, met of zonder voedsel. Heeft 10 mg onvoldoende effect, dan kan 20 mg worden geprobeerd; die dosis kan ten minste 30 minuten vóór de seksuele activiteit worden ingenomen. De maximale frequentie is eenmaal daags. Tadalafil 10 en 20 mg is bedoeld voor gebruik vóór de verwachte seksuele activiteit en wordt niet aanbevolen voor voortdurend dagelijks gebruik.
Erectiestoornissen: eenmaal daags
Verwacht een patiënt het middel vaak te gebruiken, namelijk ten minste twee keer per week, dan kan een regime met eenmaal daags de laagste dosis passend worden geacht, afhankelijk van de keuze van de patiënt en het oordeel van de arts. De aanbevolen dosis is dan 5 mg per dag, in te nemen op ongeveer hetzelfde tijdstip. Naargelang de individuele verdraagbaarheid kan de dosis worden verlaagd tot 2,5 mg eenmaal daags. Of het dagelijkse regime nog bij de patiënt past, moet regelmatig opnieuw worden beoordeeld.
Benigne prostaathyperplasie
Hier is de aanbevolen dosis 5 mg, elke dag op ongeveer hetzelfde tijdstip, met of zonder voedsel. Voor volwassen mannen die voor benigne prostaathyperplasie en voor erectiestoornissen tegelijk worden behandeld, is de aanbevolen dosis eveneens 5 mg per dag op ongeveer hetzelfde tijdstip. Patiënten die 5 mg niet verdragen bij benigne prostaathyperplasie, moeten een alternatieve behandeling overwegen, omdat de werkzaamheid van 2,5 mg bij die indicatie niet is aangetoond.
Bijzondere patiëntengroepen
Bij oudere mannen, bij diabetes en bij een licht tot matig verminderde nierfunctie is geen aanpassing nodig; bij een ernstig verminderde nierfunctie is 10 mg de maximaal aanbevolen dosis voor gebruik op verzoek, en een eenmaaldaagse dosis van 2,5 of 5 mg wordt bij een ernstige nierfunctiestoornis niet aanbevolen.
Bij een verminderde leverfunctie is de aanbevolen dosis voor gebruik op verzoek 10 mg, vóór de verwachte seksuele activiteit. Er zijn beperkte klinische gegevens over de veiligheid bij een ernstige leverfunctiestoornis (Child-Pugh klasse C); als het middel dan wordt voorgeschreven, moet de voorschrijvende arts het voordeel en het risico zorgvuldig individueel afwegen. Voor doses boven 10 mg of een eenmaaldaags regime zijn er bij leverfunctiestoornissen geen gegevens.
Te veel ingenomen
Aan gezonde vrijwilligers zijn enkelvoudige doses tot 500 mg gegeven, met bijwerkingen die gelijk waren aan die bij lagere doses. Bij overdosering volgen de gangbare ondersteunende maatregelen; hemodialyse draagt verwaarloosbaar bij aan de eliminatie van tadalafil.
Voor u met de behandeling start
Wanneer het middel niet mag worden gebruikt
De productinformatie noemt de volgende contra-indicaties:
- overgevoeligheid voor tadalafil of voor een van de hulpstoffen;
- het gebruik van organische nitraten, ongeacht in welke vorm, omdat tadalafil de bloeddrukverlagende werking van nitraten versterkt;
- hartaandoeningen waarbij seksuele activiteit af te raden is;
- een hartinfarct binnen de laatste 90 dagen;
- onstabiele angor, of angor die optreedt tijdens seksuele gemeenschap;
- hartfalen van klasse 2 of hoger volgens de New York Heart Association, opgetreden in de laatste 6 maanden;
- ongecontroleerde aritmie, hypotensie (lager dan 90/50 mm Hg) of ongecontroleerde hypertensie;
- een beroerte in de laatste 6 maanden;
- verlies van het zicht in één oog door niet-arteriële anterieure ischemische optische neuropathie (NAION), ongeacht of dit voorval met een eerder gebruik van een PDE5-remmer samenhing;
- gelijktijdig gebruik van guanylaatcyclasestimulatoren zoals riociguat, omdat dit symptomatische hypotensie kan veroorzaken.
Eerst een beoordeling
Voor elke behandeling van erectiestoornissen moet de arts de cardiovasculaire toestand van de patiënt in rekening brengen, omdat seksuele activiteit zelf een zeker cardiaal risico meebrengt. Ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen (onder meer myocardinfarct, plotse hartdood, beroerte en ritmestoornissen) zijn gemeld, meestal bij patiënten met al bestaande risicofactoren. Of ze aan die risicofactoren, aan Cialis, aan seksuele activiteit of aan een combinatie te wijten waren, is niet met zekerheid vast te stellen.
Nitraten en andere geneesmiddelen
Nitraten. In een studie met dagelijks 20 mg tadalafil en sublinguaal nitroglycerine duurde de interactie meer dan 24 uur en was ze 48 uur na de laatste dosis tadalafil niet meer waarneembaar. Wordt bij een patiënt die Cialis (2,5 tot 20 mg) voorgeschreven krijgt, toediening van nitraten in een levensbedreigende situatie medisch noodzakelijk geacht, dan moeten ten minste 48 uur zijn verstreken na de laatste dosis, en dan alleen onder nauwlettende medische supervisie met adequate hemodynamische controle.
Alfablokkers. Bij patiënten die alfa-1-blokkers gebruiken, kan gelijktijdig gebruik bij sommigen tot symptomatische hypotensie leiden. Doxazosine (4 en 8 mg per dag) versterkt in combinatie met tadalafil het bloeddrukverlagende effect aanzienlijk; dat effect duurt ten minste 12 uur en kan symptomen geven, ook syncope. De combinatie met doxazosine wordt daarom niet aanbevolen. Met alfuzosine en tamsulosine werden die effecten in een kleine groep gezonde vrijwilligers niet gemeld, maar voorzichtigheid blijft geboden, vooral bij ouderen.
Bloeddrukmiddelen. Calciumantagonisten, ACE-remmers, bètablokkers, thiazidediuretica en angiotensine II-receptorblokkers gaven geen klinisch significante interactie. Bij een goed gecontroleerde bloeddruk was de daling minimaal; bij een niet-gecontroleerde bloeddruk was ze groter, meestal zonder symptomen van hypotensie.
Remmers van CYP3A4. Tadalafil wordt hoofdzakelijk door CYP3A4 afgebroken. Ketoconazol (200 mg per dag) verdubbelt de blootstelling (AUC) aan tadalafil 10 mg, ketoconazol (400 mg per dag) verviervoudigt die van tadalafil 20 mg, en ritonavir verdubbelde de AUC van tadalafil 20 mg. Saquinavir, erythromycine, claritromycine, itraconazol en grapefruitsap vragen eveneens voorzichtigheid, omdat ze de concentratie van tadalafil naar verwachting verhogen en daarmee de kans op bijwerkingen.
Inductoren van CYP3A4. Rifampicine verlaagde de AUC van tadalafil met 88 %. Die lagere blootstelling kan de werkzaamheid verminderen, in een omvang die niet bekend is. Fenobarbital, fenytoïne en carbamazepine kunnen de plasmaconcentratie van tadalafil eveneens verlagen.
Overige combinaties. Bij 5-alfareductaseremmers is voorzichtigheid geboden, omdat een formele interactiestudie ontbreekt. Theofylline gaf enkel een lichte verhoging van de hartslag (3,5 slagen per minuut). Tadalafil verhoogt de orale biologische beschikbaarheid van ethinylestradiol, en dat is ook bij terbutaline te verwachten. Combinaties met andere PDE5-remmers of andere behandelingen voor erectiestoornissen zijn niet onderzocht en worden afgeraden.
Alcohol. Alcohol en tadalafil beïnvloedden elkaars concentraties niet. Bij 20 mg tadalafil met 0,7 g alcohol per kg (ongeveer 180 ml wodka bij een man van 80 kg) werd de bloeddrukdaling niet groter, maar bij sommigen kwamen duizeligheid bij het opstaan en orthostatische hypotensie voor.
Ogen en oren
Visusstoornissen, waaronder centrale sereuze chorioretinopathie, en gevallen van NAION zijn gemeld bij tadalafil en andere PDE5-remmers. De meeste gevallen van chorioretinopathie verdwenen spontaan na het stoppen. Observationele gegevens wijzen op een verhoogd risico op acute NAION bij mannen met erectiestoornissen na blootstelling aan PDE5-remmers. Bij een plotselinge visusstoornis, verminderde gezichtsscherpte of visuele vervorming moet het gebruik worden gestaakt en onmiddellijk een arts worden geraadpleegd. Ook bij plotseling verminderd gehoor of gehoorverlies moet onmiddellijk medisch advies worden gezocht.
Een langdurige erectie
Een erectie die 4 uur of langer duurt, vraagt onmiddellijke medische hulp. Onbehandeld priapisme kan het weefsel van de penis beschadigen en tot blijvend verlies van de potentie leiden. Voorzichtigheid is geboden bij een vervormde penis (angulatie, fibrose, ziekte van Peyronie) en bij sikkelcelanemie, multipel myeloom of leukemie.
Nieren, lever, zwangerschap en vruchtbaarheid
Bij een ernstige nierfunctiestoornis wordt eenmaaldaagse dosering niet aanbevolen: de blootstelling is groter, de ervaring beperkt en dialyse beïnvloedt de klaring niet.
De gegevens over gebruik bij zwangere vrouwen zijn beperkt; dierproeven wijzen niet op schadelijke effecten, maar uit voorzorg kan het gebruik tijdens de zwangerschap beter worden vermeden. Tadalafil gaat bij dieren over in de moedermelk, zodat een risico voor een kind dat borstvoeding krijgt niet kan worden uitgesloten; het middel dient niet te worden gebruikt tijdens de borstvoeding. Bij honden zijn effecten op de vruchtbaarheid waargenomen; bij mensen is dat onwaarschijnlijk, al daalde de spermaconcentratie bij sommige mannen.
Autorijden en machines
Cialis heeft een verwaarloosbare invloed op de rijvaardigheid en op het bedienen van machines. Patiënten moeten weten hoe ze reageren voordat ze autorijden of machines gebruiken.
Wat patiënten melden
De meest gemelde bijwerkingen bij patiënten die Cialis gebruikten voor erectiestoornissen of benigne prostaathyperplasie waren hoofdpijn, dyspepsie, rugpijn en spierpijn. Het aantal meldingen stijgt met de hoogte van de dosis. De gemelde bijwerkingen waren voorbijgaand en over het algemeen licht tot matig. Bij het eenmaaldaagse regime kwam hoofdpijn meestal voor in de eerste 10 tot 30 dagen.
De tabel hieronder is gebaseerd op spontane meldingen en op placebogecontroleerde studies met in totaal 8.022 patiënten op Cialis en 4.422 op placebo. Vaak betekent tussen 1/100 en 1/10, soms 1 op 1.000 tot minder dan 1 geval op 100 en zelden 1 op 10.000 tot minder dan 1 geval op 1.000.
| Orgaanklasse | Vaak | Soms | Zelden | Niet bekend |
|---|---|---|---|---|
| Immuunsysteem | Overgevoeligheidsreacties | Angio-oedeem (2) | ||
| Zenuwstelsel | Hoofdpijn | Duizeligheid | Beroerte, ook met bloedingen (1); syncope; TIA (1); migraine (2); toevallen (2); voorbijgaande amnesie | |
| Ogen | Wazig zien; sensaties die als oogpijn worden beschreven | Gezichtsvelddefect; gezwollen oogleden; conjunctivale hyperemie; NAION (2); retinale bloedvatafsluiting (2) | Centrale sereuze chorioretinopathie | |
| Evenwichtsorgaan en oren | Tinnitus | Plotselinge doofheid | ||
| Hart (1) | Tachycardie; palpitaties | Myocardinfarct; onstabiele angina pectoris (2); ventriculaire aritmie (2) | ||
| Bloedvaten | Blozen | Hypotensie (3); hypertensie | ||
| Ademhalingsstelsel | Neusverstopping | Dyspnoe; epistaxis | ||
| Maagdarmstelsel | Dyspepsie | Buikpijn; braken; misselijkheid; gastro-oesofageale reflux | ||
| Huid | Huiduitslag | Urticaria; Stevens-Johnson-syndroom (2); exfoliatieve dermatitis (2); hyperhidrose (overmatig zweten) | ||
| Skeletspieren en bindweefsel | Rugpijn; spierpijn; pijn in de ledematen | |||
| Nieren en urinewegen | Hematurie | |||
| Voortplantingsstelsel | Langdurige erecties | Priapisme; bloeding van de penis; hemospermie | ||
| Algemeen | Pijn op de borst (1); perifeer oedeem; vermoeidheid | Gezichtsoedeem; plotse hartdood (1, 2) |
Toelichting bij de tabel: (1) de meeste patiënten hadden al cardiovasculaire risicofactoren; (2) bijwerkingen die na het in de handel brengen zijn gemeld maar niet in placebogecontroleerd klinisch onderzoek zijn waargenomen; (3) vaker gemeld wanneer tadalafil wordt gegeven aan patiënten die al bloeddrukverlagende middelen gebruiken.
Bij patiënten die eenmaal daags met tadalafil werden behandeld, is een iets hogere incidentie van ECG-afwijkingen gemeld dan bij placebo, vooral sinusbradycardie. De meeste gingen niet gepaard met bijwerkingen. Er zijn beperkte gegevens bij patiënten boven de 65 jaar. Bij gebruik op verzoek voor erectiestoornissen is diarree vaker gemeld bij patiënten boven de 65 jaar; bij 5 mg eenmaal daags voor benigne prostaathyperplasie werden duizeligheid en diarree vaker gemeld bij patiënten boven de 75 jaar.
De melding van een onverwacht effect loopt via de apotheker, de arts of het Belgische meldportaal. Zo kan de verhouding tussen voordelen en risico's van het geneesmiddel voortdurend worden gevolgd.
Bewaren in het dagelijks gebruik
De doordrukstrips blijven het best in de oorspronkelijke verpakking, zodat ze tegen vocht beschermd zijn. De temperatuur blijft beneden 30 °C; een gewone kamer, een la of een kast die niet naast een verwarming staat, voldoet.
De houdbaarheid bedraagt drie jaar. De vervaldatum staat op de doos en op de strip, en na die datum worden de tabletten niet meer gebruikt.Houd het uit de buurt van kinderen en controleer de datum op de doos. Ongebruikte of vervallen tabletten kunnen naar de apotheek worden teruggebracht in plaats van in het huisvuil of het toilet terecht te komen.
Vragen aan de balie
Waarom staat op het doosje van 5 mg een andere dosis dan die in de gebruiksaanwijzing voor op verzoek?
Omdat Cialis voor twee gebruikswijzen bestaat. De tabletten van 10 en 20 mg zijn bedoeld voor inname vóór de verwachte seksuele activiteit, hoogstens eenmaal per dag. De tablet van 5 mg is de dosis voor het eenmaaldaagse regime, dat bij erectiestoornissen kan worden overwogen bij patiënten die het middel ten minste twee keer per week verwachten te gebruiken. Voor benigne prostaathyperplasie is 5 mg eveneens de aanbevolen dagdosis. De arts bepaalt welk regime past, en het voorschrift noemt de sterkte.
Kan Cialis worden gecombineerd met een bloeddrukmiddel?
Dat hangt van het soort middel af. Bij de onderzochte groepen (calciumantagonisten, ACE-remmers, bètablokkers, thiazidediuretica en angiotensine II-receptorblokkers) werd geen klinisch significante interactie vastgesteld. Met nitraten is de combinatie verboden, en met doxazosine wordt ze niet aanbevolen. Bij andere alfablokkers is voorzichtigheid geboden, vooral bij ouderen. Meld daarom aan arts en apotheker alle middelen die u gebruikt, ook die zonder voorschrift.
Wat gebeurt er als u alcohol drinkt na een tablet?
In de onderzoeken werd het alcoholgehalte in het bloed niet beïnvloed door tadalafil, en omgekeerd veranderde alcohol de tadalafilconcentratie niet. Bij hogere alcoholdoses kwamen bij sommige personen duizeligheid bij het opstaan en orthostatische hypotensie voor. Bij lagere doses werd geen hypotensie vastgesteld. Wie duizelig wordt, kan beter niet autorijden of machines bedienen.
Waarom ziet een doosje met tadalafil van een andere houder er anders uit dan Cialis?
Een geneesmiddel dat gewoonlijk een Cialis generic wordt genoemd, is een generiek geneesmiddel: het bevat dezelfde werkzame stof, tadalafil, in dezelfde sterkte en vorm als het referentiegeneesmiddel. Wat mag verschillen, zijn de verpakking, de kleur en de vorm van de tablet en de hulpstoffen. Daardoor ziet een doosje van een andere houder er anders uit. De werkzame stof blijft dezelfde. Meer uitleg staat bij het Europees Geneesmiddelenbureau.
Waarop let het FAGG bij een apotheek-website, en kan Cialis dan online worden gekocht?
Cialis wordt enkel op voorschrift afgeleverd. In België is online verkoop van voorschriftplichtige geneesmiddelen verboden, dus Cialis kopen via een website zonder dat een arts het heeft voorgeschreven, kan niet. Een erkende apotheek mag alleen niet-voorschriftplichtige geneesmiddelen online aanbieden, onder de voorwaarden die het FAGG vastlegt. Hoe u een betrouwbare website herkent, staat op de pagina van het FAGG.
Waar deze informatie vandaan komt
De gegevens over samenstelling, indicaties, doses, contra-indicaties, interacties, bijwerkingen en bewaring komen uit de officiële productinformatie van Cialis, zoals gepubliceerd door het Europees Geneesmiddelenbureau (laatste publicatie 14 december 2023). De afleveringswijze (op voorschrift) en de verpakkingsgegevens komen uit het Belgische geneesmiddelenregister.