Atorvastatine: werking, dosering en bijwerkingen

Atorvastatine: de belangrijkste punten

Atorvastatine is een lipideverlagend geneesmiddel uit de groep van de HMG-CoA-reductaseremmers, de statines (ATC-code C10AA05). De werkzame stof is een selectieve, competitieve remmer van HMG-CoA-reductase, het enzym dat de snelheidsbepalende stap vormt bij de omzetting van 3-hydroxy-3-methylglutaryl-co-enzym A naar mevalonaat, een voorganger van sterolen zoals cholesterol. In het Belgische register is de referentie voor deze pagina Atorvastatine Viatris 10 mg filmomhulde tabletten van Viatris GX, Terhulpsesteenweg 6A, 1560 Hoeilaart. Het is een geneesmiddel op voorschrift.

Waarvoor het is bedoeld

• Hypercholesterolemie: als adjuvans bij een dieet ter verlaging van verhoogd totaal cholesterol, LDL-cholesterol, apolipoproteïne B en triglyceriden bij volwassenen, adolescenten en kinderen vanaf 10 jaar met primaire hypercholesterolemie, waaronder heterozygote familiale hypercholesterolemie of gecombineerde (gemengde) hyperlipidemie (types IIa en IIb van de Fredrickson-classificatie), wanneer de reactie op dieet en andere niet-farmacologische maatregelen onvoldoende is.
• Homozygote familiale hypercholesterolemie: verlaging van totaal cholesterol en LDL-cholesterol bij volwassenen, als adjuvans bij andere behandelingen (zoals LDL-aferese) of wanneer die niet beschikbaar zijn.
• Preventie van hart- en vaataandoeningen: bij patiënten met een hoge verwachte kans op een eerste hartinfarct of beroerte vermindert atorvastatine het risico op zo'n voorval, naast het bijsturen van de andere risicofactoren.

Het voorschrift van de arts bepaalt welke indicatie en welke dosis voor u gelden.

Waaruit Atorvastatine bestaat

Door de lactose is het geneesmiddel niet bedoeld voor patiënten met zeldzame erfelijke aandoeningen zoals galactose-intolerantie, algehele lactasedeficiëntie of glucose-galactose malabsorptie. Per tablet bevat het minder dan 1 mmol (23 mg) natrium en is het in wezen natriumvrij.

De dosering per situatie

De patiënt volgt voor de start een standaard cholesterolverlagend dieet en zet dat tijdens de behandeling voort. De dosering wordt individueel afgestemd op de uitgangswaarde van het LDL-C, de therapiedoelstelling en de reactie van de patiënt. De gebruikelijke aanvangsdosering is 10 mg eenmaal daags, aanpassingen gebeuren met minstens 4 weken tussentijd, en de maximale dosering is 80 mg eenmaal daags.

De tabletten zijn voor oraal gebruik. De hele dagdosis gaat in één keer in, op een willekeurig tijdstip van de dag en met of zonder maaltijd.

Wisselwerkingen en voorzorgen

Contra-indicaties

• Overgevoeligheid voor de werkzame stof of een van de hulpstoffen.
• Een actieve leveraandoening of een onverklaarde en aanhoudende verhoging van de serumtransaminasen tot meer dan 3 maal de bovengrens van de normaalwaarden.
• Zwangerschap, borstvoeding, en vrouwen in de vruchtbare leeftijd die geen adequate anticonceptieve maatregelen treffen.
• Behandeling met de antivirale middelen glecaprevir/pibrentasvir tegen hepatitis C.

Lever

Voor de start en daarna periodiek worden leverfunctieproeven uitgevoerd, en bij tekenen van leverschade ook tussendoor. Stijgen de transaminasen, dan volgt nauwgezette controle tot normalisatie; blijven ze boven 3 maal de bovengrens, dan wordt verlaging van de dosis of stopzetting aanbevolen. Voorzichtigheid is geboden bij veel alcoholgebruik of een leverziekte in de voorgeschiedenis.

Spieren

Zoals andere HMG-CoA-reductaseremmers kan atorvastatine myalgie, myositis en myopathie veroorzaken, zelden voortgezet in rabdomyolyse: een mogelijk levensbedreigende aandoening met sterk verhoogd creatinekinase (CK, meer dan 10 maal de bovengrens), myoglobinemie en myoglobinurie die tot nierfalen kunnen leiden. In zeer zeldzame gevallen trad een immuungemedieerde necrotiserende myopathie (IMNM) op. Vóór de start wordt het CK gemeten bij verschillende risicogroepen: wie een slechte nierfunctie of een trage schildklier heeft, wie zelf of in de familie een erfelijke spierziekte kent, wie eerder spierklachten kreeg van een statine of fibraat, wie een leverziekte had of veel alcohol drinkt, en bij ouderen boven 70 jaar naargelang de risicofactoren. Ligt het CK bij aanvang al boven 5 maal de bovengrens, dan begint de behandeling niet. Het CK wordt niet gemeten na zware inspanning.

Meld spierpijn, kramp of zwakte, vooral met malaise of koorts, onmiddellijk. Bij een CK boven 5 maal de bovengrens wordt gestopt; bij ernstige klachten kan stopzetting ook worden overwogen bij een lagere waarde. Bij een CK boven 10 maal de bovengrens of bij vermoeden van rabdomyolyse wordt de behandeling gestaakt. Verdwijnen de symptomen en normaliseert het CK, dan kan atorvastatine of een andere statine in de laagste dosis en onder strikte opvolging worden hervat.

Andere aandachtspunten

• Myasthenia gravis: statines induceerden of verergerden in enkele gevallen myasthenia gravis of oculaire myasthenie; bij verergering wordt het gebruik stopgezet.
• Beroerte (SPARCL): bij patiënten zonder coronaire hartziekte met een recente beroerte of TIA was er onder 80 mg een hogere incidentie van hersenbloedingen, vooral bij een eerdere hersenbloeding of lacunair infarct; het risico wordt vooraf zorgvuldig afgewogen.
• Interstitiële longziekte: uitzonderlijk gemeld met sommige statines, met dyspneu, niet-productieve hoest en achteruitgang van de algemene gezondheid; bij vermoeden wordt gestopt.
• Diabetes: statines kunnen de glykemie verhogen. Dat weegt niet op tegen de verlaging van het vasculaire risico en is geen reden om te stoppen; wie een verhoogd risico loopt (nuchtere glykemie van 5,6 tot 6,9 mmol/l, BMI boven 30 kg/m², hoge triglyceriden of hypertensie) wordt opgevolgd volgens de nationale richtlijnen.
• Kinderen: in een driejarige studie werd geen klinisch significant effect op groei en seksuele rijping waargenomen.

Interacties met andere geneesmiddelen

• Krachtige CYP3A4-remmers en transportremmers (onder meer ciclosporine, telitromycine, claritromycine, delavirdine, stiripentol, ketoconazol, voriconazol, itraconazol, posaconazol, letermovir, elbasvir/grazoprevir en hiv-proteaseremmers zoals ritonavir, lopinavir, atazanavir, indinavir en darunavir): verhogen de concentratie van atorvastatine en het risico op rabdomyolyse. Vermijden indien mogelijk; anders lagere start- en maximumdoses en klinische controle.
• Matige CYP3A4-remmers (erytromycine, diltiazem, verapamil, fluconazol; ook amiodaron): kunnen de plasmaconcentratie verhogen, met een lagere maximale dosis en klinische controle. Bij erytromycine werd een verhoogd risico op myopathie waargenomen.
• CYP3A4-inductoren (efavirenz, rifampine, sint-janskruid): variabele daling van de atorvastatineconcentratie. Rifampine en atorvastatine worden exact gelijktijdig toegediend, omdat uitgestelde toediening met een significante daling gepaard ging.
• Gemfibrozil en andere fibraten, ezetimibe, niacine, boceprevir, telaprevir, ledipasvir/sofosbuvir: verhoogd risico op spiergerelateerde voorvallen; bij niet te vermijden gebruik de laagste effectieve dosis atorvastatine en controle.
• Fusidinezuur: geen combinatie met fusidinezuur dat in het hele lichaam werkt, en ook niet tijdens de 7 dagen nadat dat is gestopt; er werden gevallen van rabdomyolyse gemeld, enkele met dodelijke afloop. Zeven dagen na de laatste dosis fusidinezuur mag de statine weer worden genomen.
• Daptomycine: tijdelijke onderbreking van atorvastatine moet worden overwogen; kan de combinatie niet worden vermeden, dan worden de CK-spiegels 2 tot 3 keer per week gemeten.
• Colchicine: gevallen van myopathie gemeld; voorzichtigheid.
• Colestipol: verlaagt de plasmaconcentratie van atorvastatine (verhouding 0,74), maar de lipide-effecten zijn groter wanneer beide samen worden gegeven.
• Digoxine: de steady-stateconcentraties stijgen licht; adequate controle.
• Orale anticonceptiva: de plasmaconcentraties van norethindron en ethinylestradiol nemen toe.
• Warfarine en cumarine-anticoagulantia: bij 80 mg atorvastatine daalde de protrombinetijd licht (ongeveer 1,7 seconde) in de eerste 4 dagen, met normalisatie binnen 15 dagen; de protrombinetijd wordt vóór de start bepaald en na elke dosiswijziging herhaald.

Interactiestudies werden alleen bij volwassenen uitgevoerd; bij kinderen gelden dezelfde waarschuwingen.

Zwangerschap, borstvoeding, rijvaardigheid, overdosering

Atorvastatine is gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap. Er zijn zeldzame meldingen van aangeboren afwijkingen na intra-uteriene blootstelling aan HMG-CoA-reductaseremmers, en dierstudies toonden reproductietoxiciteit. Behandeling van de moeder kan de foetale spiegels van mevalonaat verlagen. De behandeling wordt opgeschort gedurende de hele zwangerschap of tot vaststaat dat de vrouw niet zwanger is. Het is niet bekend of atorvastatine in de moedermelk terechtkomt; omdat ernstige bijwerkingen mogelijk zijn, wordt geen borstvoeding gegeven. De invloed op de rijvaardigheid en het bedienen van machines is verwaarloosbaar klein. Er is geen gericht tegengif bij overdosering: de patiënt krijgt ondersteunende zorg voor de verschijnselen, met leverfunctietests en een CK-bepaling in het serum; hemodialyse is wegens de sterke eiwitbinding weinig waarschijnlijk nuttig.

Wat patiënten melden

In placebogecontroleerde studies met 16.066 patiënten (8.755 met atorvastatine, 7.311 met placebo), gemiddeld 53 weken behandeld, stopte 5,2% van de atorvastatinegroep wegens bijwerkingen, tegen 4,0% bij placebo. De frequenties zijn ingedeeld als vaak (≥ 1/100 tot < 1/10), soms (≥ 1/1.000 tot < 1/100), zelden (≥ 1/10.000 tot < 1/1.000), zeer zelden (≤ 1/10.000) en niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald).

Verhoogde serumtransaminasen waren meestal mild en voorbijgaand; klinisch belangrijke stijgingen (meer dan 3 maal de bovengrens) traden op bij 0,8% van de patiënten, dosisafhankelijk en reversibel. Een CK boven 3 maal de bovengrens werd gezien bij 2,5% en boven 10 maal bij 0,4%. Bij sommige statines werden bovendien seksuele dysfunctie, depressie, uitzonderlijke gevallen van interstitiële longziekte (vooral bij langdurige behandeling) en diabetes mellitus gemeld; de frequentie van diabetes hangt af van risicofactoren.

Bij kinderen van 10 tot 17 jaar was het profiel in het algemeen vergelijkbaar met placebo; de vaakst gemelde bijwerkingen waren infecties. De veiligheidsdatabase bevat 520 kinderen, onder wie 7 jonger dan 6 jaar, 121 van 6 tot 9 jaar en 392 van 10 tot 17 jaar; frequentie, aard en ernst komen overeen met die bij volwassenen. Vermoedelijke bijwerkingen kunt u melden bij het FAGG via www.eenbijwerkingmelden.be.

Bewaren en houdbaarheid

De tabletten blijven in de verpakking waarin ze werden afgeleverd, zodat ze droog blijven. De SmPC vraagt geen bijzondere temperatuur. Houd de doos buiten het bereik van kinderen en kijk de uiterste datum na. Ongebruikte of vervallen tabletten worden volgens de lokale voorschriften vernietigd; uw apotheek neemt ze terug.

Vragen en antwoorden

Controle en bronnen

De inhoud van deze pagina volgt de in België goedgekeurde samenvatting van de productkenmerken.

De vraag stelt u het best aan de apotheker voor u begint. Pharmacie du Pont de l'État in Erquelinnes ondertekent de pagina.

• Samenvatting van de productkenmerken (FAGG)
• Bijsluiter (FAGG)

Nagelezen door Pharmacie du Pont de l’État · 11/11/2026